AOW en de digitale wereld: hoe vaardig bent u?

Waar kinderen tegenwoordig opgroeien in een digitale omgeving, is dat voor ouderen niet zo vanzelfsprekend. Velen hebben pas op latere leeftijd met digitale mogelijkheden kennis gemaakt. Op oudere leeftijd iets leren, kost veelal meer moeite dan op jongere leeftijd. Bovendien, zo blijkt uit onderzoeken, hebben ouderen meer angst fouten te maken of als niet meer leervaardig gezien te worden. En dat roept drempels op. Dat is niet nodig. Vooral bij mensen tussen de 65 en 75 jaar steeg het gebruik van sociale media enorm (met name WhatApp). Bij de 80-plussers zegt zo’n 10% te oud te zijn voor internet, de bediening te moeilijk te vinden, te kampen met een minder goede fysieke gesteldheid of niemand om zich heen te hebben die kan helpen. Bovendien, zo meent dat deel van de 80-plussers, betekent een leven zónder internet méér sociale interacties.

Hieronder informeren wij u verder over:

Wat betekent digitale vaardigheid?

Digitaal vaardige personen zijn bekwaam in en begrijpen het internet-, computer- en softwaregebruik. Deze vaardigheden zijn inmiddels essentieel om deel uit te maken van de samenleving en behoren inmiddels, naast taal en rekenen, tot de basisvaardigheden. Ruim 90% van de senioren is in het bezit van een smartphone en gebruikt deze dagelijks. Ongeacht de branche, overal worden zaken digitaal geregeld. Ouderen gebruiken internet vooral voor het versturen en ontvangen van e-mails en het versturen van tekstberichten bijv. via Whatsapp (al dan niet met foto’s). Vooral het gebruik van berichtendiensten is de laatste jaren enorm gestegen. Het is opvallend dat vooral 75-plussers meer zijn gaan internetbankieren. Internet is een bron van informatie. Zowel de geschiedenis als de meest actuele ontwikkelingen zijn eenvoudig te volgen. Dagelijkse nieuwsvergaring betekent volop in het heden staan. Niet-digitale personen kunnen dit niet in deze mate en met deze snelheid. Geldzaken enz. regelen kosten meer tijd en inspanning. Bovendien kunnen ze zich door al deze ontwikkelingen vaak moeilijker “staande” houden in de voor hen wel heel moderne maatschappij.

Digitalisering in de samenleving

De digitale ontwikkelingen volgen elkaar in razendsnel tempo op en zijn al volop in de samenleving verankerd. Soms gaan de ontwikkelingen zo snel dat het voor ouderen moeilijk is dit allemaal “bij te benen”. Echter, ook zij willen deel uitmaken van de samenleving. Ouderen geven aan dat dat steeds gecompliceerder wordt. De belastingaangifte online indienen, betalen via een bankapp, videobellen met vrienden en familie, zijn voor jongeren een vanzelfsprekendheid. Dat geldt echter niet voor een aantal ouderen. Ouderen geven aan dat er wel interesse is, maar dat ze niet altijd de noodzaak zien van bijv. digitaal boodschappen betalen of de belastingopgave digitaal invullen. Dat betekent dat voor ouderen het digitale aanbod afgestemd moet zijn op zaken waar ze daadwerkelijk iets mee of aan hebben, bijv. een whatsappgroep met hun kinderen, of met vrienden, of de (sport)vereniging.

Toch moet erbij stilgestaan worden dat steeds meer banken hun deuren sluiten, (post)kantoren, gemeenten, ertoe overgaan bepaalde zaken uitsluitend online aan te bieden. Contant geld zal daarmee steeds minder een betaalmiddel worden. Dat verkleint de wereld van de niet-digitaal vaardige oudere. Dan kan er bijv. gedacht worden aan cursussen, speciaal voor ouderen (daarover later meer). Toch zal contant geld niet verdwijnen. Derhalve maakt het kabinet afspraken met banken en winkeliers. En, stel er is een storing en betalen met een pinpas is niet mogelijk? Dan is contant betalen de enige betaalmogelijkheid.

Voordelen van digitalisering

verzending gaat sneller dan per separate post;
verzending is goedkoper dan per separate post;
geen ordners meer met papierwerk, maar digitale mappen in een digitaal archief;
minder papier, dus minder boomkap, dus milieuvriendelijker;
verzending vanaf elke locatie;
gegevens zijn gemakkelijk te wijzigen;
minder menselijke fouten (bijv. rekenfouten) en gemakkelijke controle.

Nadelen van digitalisering

digitalisering kost geld (een goede afweging is dus op zijn plaats);
een stijgende vraag naar servers met alle gevolgen van dien voor de natuur;
vermindering of verlies van sociale interacties kúnnen het gevolg zijn.

Zelfstandig werken met het internet

We noemden het al in de nieuwsbrief: u hoeft niet zelf een computer aan te schaffen om op internet te komen. Bibliotheken, dienstencentra en/of uw woonzorgomgeving bieden hun computers op locatie ook vaak aan.

Mocht u overwegen zelf internet aan te schaffen, dan heeft u nodig:

een computer, laptop, tablet of smartphone;
een internetverbinding. Vaak is het voldoende om uw tv- of telefoonabonnement uit te breiden;
een vast abonnement (om thuis internet op te gaan);
een mobiel abonnement (om via uw gsm of tablet internet op te gaan waar u dat wilt);
een internetverbinding kunt u ook aanvragen bij een telefoon- of kabeloperator.

Let op:

er bestaan grote prijsverschillen voor het aanvragen van een internetverbinding. Goed vergelijken is het advies;
op sommige plaatsen kunt u draadloos internet (wifi) gebruiken.

Online Privacy

Een gloednieuw boek dat gaat over Privacy online: De prijs van Privacy

Spam

Net als via de brievenbus, ontvangt u ook digitaal ongevraagde berichten (reclame enz.). E-mails met aanbiedingen enz. naar een grote doelgroep versturen is vele malen goedkoper dan de traditionele brievenbus bij de voordeur of in de hal van het gebouw.

Ongewenste informatie kunt u tegenhouden door de afzenders te blokkeren. De geblokkeerde spammails verschijnen dan niet meer in uw inbox. Gmail of outlook.com hebben betere spamfilters dan internetproviders. Bovendien zijn spamfilters gratis te downloaden. Daarnaast zijn betaalde filters en betaalde virusscanners te koop.

Cookies

Cookies ontlenen hun betekenis door hun bekendheid op het world-wide-web (www). Een cookie bevat data, die in een server worden ondergebracht. Cookies zijn kleine bestanden, geplaatst door de eigenaar van een website, op het apparaat van de bezoeker (bijv. computer en smartphone). Daarmee verzamelt de eigenaar van de website informatie over het websitebezoek en de bezoeker. Indien de gebruiker cookies accepteert, worden gegevens van de gebruiker opgeslagen en kan de gebruiker voor eventuele andere relevante zaken benaderd worden. De “Cookiewet”van 2012 vereist van elke website die bezoekers vanuit Nederland bezoekers contacteert, dat deze vooraf worden geïnformeerd over welke cookies er worden geplaatst op diens computer. Tevens moet aangegeven worden waar deze cookies toe dienen. Elke bezoeker dient eerst duidelijk toestemming te geven voor het plaatsen van deze cookies. Voor cookies zoals een winkelmandje of een inlogformulier is geen toestemming nodig.

Heeft u vragen of een klacht over cookies? Neem dan contact op met de eigenaar van de website. Ook kan het gebeuren dat een derde partij cookies heeft geplaatst. Deze derde partij kunt u desgewenst ook benaderen. Beide zijn verplicht u te informeren. Voor verdere vragen of klachten kunt u de Autoriteit Consument en Markt (ACM) benaderen.

Data opslaan in de cloud

Búiten de computer of de telefoon, net als bij een usb-stick of een externe harde schijf, worden de data in de cloud opgeslagen. Deze opslag in de cloud bevindt zich buitenshuis en is uitsluitend te bereiken via internet. Over de gehele wereld staan datacenters. Daar worden de gegevens van de cloudgebruikers opgeslagen.

Cloudopslag is te huren. Via een aantal bedrijven kunt u een account aanmaken. Dat verschaft u toegang tot online opslagruimte. Met een wachtwoord beschermt u uw data. Basisgebruik is gratis. Heeft u meer opslagruimte nodig, dan is huren niet voldoende en dient u over te gaan tot een abonnement.

Voordelen van data opslaan in de cloud

uw data worden buitenshuis opgeslagen. Brand of inbraak betekenen geen verlies van voor uw belangrijke data;
uw data zijn altijd voorhanden, zelfs als uw digitale apparatuur het zou begeven;
uw data zijn vanaf elk apparaat (met internet) in te zien of te downloaden;
bij een nieuwe versie van een document, vindt automatisch synchronisatie plaats naar andere apparaten;
u kunt met meerderen tegelijkertijd in de cloud werken.

Nadelen van data opslaan in de cloud

bij het huren van cloudopslag krijgt u gratis opslagruimte. Deze is echter beperkt. Indien u meer opslagruimte wenst, dient u een abonnement te nemen;
voor de hierboven genoemde synchronisatie is altijd een internetverbinding nodig;
clouddiensten afnemen betekent het maken van een speciale map op de computer. Alles wat u in de cloud wenst op te slaan, dient u naar deze map te verplaatsen of te kopiëren. Microsoft biedt abonnementen aan waarmee u volledig in de cloud kunt werken;
om te voorkomen dat anderen toegang tot uw gegevens kunnen krijgen (die kans is overigens klein), is het kiezen van een sterk wachtwoord raadzaam;
het milieu wordt belast. Datacentra hebben veel electriciteit en koelwater nodig.

Cybercriminaliteit

Cybercriminaliteit is goede business voor criminelen. Deze vorm van criminaliteit kan zich richten op personen, eigendommen, organisaties, informatiesystemen of communicatienetwerken. De doelgroep is groot en divers. Met data van niets vermoedende informanten kunnen ze leningen en uitkeringen aanvragen. Maar ook diefstal, chantage, afpersen en/of hacken, zijn cybercriminelen niet vreemd. Overheid, bedrijven en particulieren, niemand wordt ontzien. Eenmaal ontdekt, volgen er soms jarenlange procedures om cybercriminaliteit te bewijzen.

Ouderen zijn over het algemeen angstiger slachtoffer van cybercriminaliteit te worden dan jongeren. Dat komt vooral door de vele negatieve publicaties over de gevaren van het internet. Daardoor vertrouwen ze internet niet altijd. Ze lezen sneller de voorwaarden van cookies (hierover boven meer) en accepteren deze ook minder snel. Veilig internetten is niet eenvoudig voor ouderen die (nog) niet zo digitaal vaardig zijn. Criminelen richten zich daarom specifiek op ouderen. Senior Web geeft veel tips, uitleg en hulp via seniorweb.nl/online-veiligheid-en-privacy. Vanwege deze negatieve ontwikkelingen wijzen bepaalde ouderen het gebruik van digitale middelen af. Dat is spijtig, immers, internet biedt vele mogelijkheden en vergroot de leefwereld.

Bescherm uw persoonlijke gegevens tegen cybercriminaliteit

zorg voor een up-to-date besturingssysteem;
zorg voor een up-to-date software;
zorg voor een up-to-date anti-virussoftware;
kies sterke wachtwoorden;
klik niet op links en bijlagen in spam-mails of niet-vertrouwde websites;
verstrek geen persoonlijke data, tenzij u zich in een beveiligde omgeving bevindt;
bij twijfel, neem direct contact op met het desbetreffende bedrijf of organisatie;
bij het bezoeken van websites, let op de URL’s;
controleer altijd uw bankafschriften.

Hacking

Bij hacking omzeilt een persoon de beveiliging van het computernetwerk en verschaft zich daarmee toegang tot dat computernetwerk. Ook wordt hacking toegepast om aan te tonen dat het betreffende computernetwerk niet voldoende beveiligd is. Zeker de laatste jaren vindt hacking zowel bij private personen als bij (grote) organisaties plaats, waarna deze gechanteerd worden. Er moet dan een bedrag betaald worden om de gestolen data weer terug te krijgen of te voorkomen dat ze worden gepubliceerd.

Hacking voorkomen

maak een tweestapsverificatie voor al uw online accounts (een wachtwoord én een unieke code);
gebruik geen wachtwoorden, maar wachtzinnen;
deactiveer Universal Plug and Play (UpnP) op uw router. Beide communiceren met elkaar. Het risico bestaat dat de opgeslagen gegevens vrij ter inzage zijn op het internet;
indien u een site niet regelmatig bezoekt, geef er dan een willekeurig wachtwoord aan. Als u het vergeet, kiest u de volgende keer de optie ‘wachtwoord vergeten’ en kiest weer een willekeurig wachtwoord. Dat is veiliger omdat u dan niet overal hetzelfde wachtwoord gebruikt;
wees alert met openbare wifi-netwerken. De mogelijkheid kan bestaan dat u wordt omgeleid naar sites met een gevaarlijke code.

Phishing

Phishing is frauderen via internet. Door mensen te lokken naar een valse website, die een kopie is van de echte website, voeren mensen daar hun persoonlijke gegevens in. Dat kan bijv. gebeuren via een valse bankwebsite. De bezoeker geeft diens wachtwoord en creditcardnummer in. De fraudeur beschikt dan over data om zijn oplichterspraktijken uit te voeren. Phishing gebeurt meestal via e-mail, waarbij mensen naar een valse website gelokt worden. In de mail wordt dan bijv. gevraagd de inloggegevens te controleren.

Spear phishing

Via sociale media weet de oplichter de voorkeuren en hobby’s van het slachtoffer en benadert deze op diens naam, mailadres en/of telefoonnummer. Daarmee wordt een vertrouwelijke band gesuggereerd. Liefhebbers van klassieke muziek bijv. ontvangen aanbiedingen van kortingskaarten voor een concert, sportliefhebbers ontvangen kortingskaarten voor een sportevenement. Later blijken dit nepkaarten te zijn, die niet als toegangsbewijs geaccepteerd worden.

Phishing herkennen

Het is nogal moeilijk een phishing e-mail te herkennen. Te denken valt hierbij aan een verdachte link in de e-mail naar een website. Hier aangekomen wordt u gevraagd uw gegevens in te vullen, bijv. uw DigiD of paspoortnummer. Meld phishing altijd bij de organisatie uit wiens naam u de mail ontving. Neem tevens contact op met de Fraudehelpdesk.

Spoofing

Bij spoofing stelt een oplichter zich voor als medewerker van uw bank, een webwinkel, een helpdesk of als iemand van een overheidsinstantie. De eerste variant is de meest gebruikte. Het slachtoffer maakt geld over, de oplichter int.

Wat te doen als u slachtoffer bent geworden van spoofing na bankhelpdeskfraude?

bericht de bank meteen dat u slachtoffer bent geworden van spoofing. De bank informeert u dan over uw mogelijkheden. Er is nl. een regeling voor bankhelpdeskfraude. Daartoe moet de situatie wel aan een aantal condities voldoen;
maak een schermafbeelding als bewijsmiddel;
noteer precies wat er wanneer en hoe gebeurd is;
doe aangifte van oplichting bij de politie. Deze maakt vervolgens proces-verbaal op;
stuur een kopie van dit proces-verbaal naar uw bank.

Wat te doen als u slachtoffer bent geworden van spoofing helpdeskfraude?

Voor niet-bancaire fraude is een speciale procedure in het leven geroepen. Slachtoffers van deze vorm van fraude kunnen de NAW-gegevens (naam, adres, woonplaats) van de (vermeende) oplichter opvragen bij hun bank. Daartoe moet de gedupeerde aan bepaalde voorwaarden voldoen. De oplichter krijgt vervolgens drie weken de tijd het geld vrijwillig terug te betalen. Doet de oplichter dit niet, dan verstrekt de bank de gevraagde NAW-gegevens en kunt u de procedure voortzetten. Daartoe bestaat een stappenplan. Zie voor verdere informatie de website van de Consumentenbond.

Hulpvraagfraude

De fraudeur heeft uw gegevens kunnen achterhalen en doet zich via e-mail, sms of appberichten voor als een van uw dierbaren. Het kan ook omgekeerd: de oplichter schrijft uw dierbaren aan in uw naam en vraagt om financiële hulp. Smoesjes worden gebruikt als: “Mijn excuses, maar ik ben mijn smartphone kwijt. Dit is mijn nieuwe nummer….”. Ook wordt soms het bekende e-mailadres of telefoonnummer gebruikt. Dan is er sprake van spoofing (zie hierboven meer). Na wat gecommuniceer over “koetjes en kalfjes” komt de vraag om geld over te maken op een bepaald rekeningnummer. Als reden wordt dan o.a. genoemd dat er plotseling een grote aankoop moet worden gedaan (wasmachine kapot, auto heeft het begeven enz.).

Hulpvraagfraude herkennen

bel de “hulpvrager” op en stel controlevragen (vragen die niet in eerdere correspondentie vermeld waren en die uitsluitend u en uw dierbare kunnen weten);
betaal niet voordat u persoonlijk contact met uw dierbare heeft gehad;
als diegene niet persoonlijk bereikbaar is, bezoek deze dan fysiek of doe niets;
als u een bericht krijgt dat uw dierbare uitsluitend op het nieuwe nummer bereikt kan worden, neem dan eerst op een andere wijze contact met uw dierbare op;
laat u niet onder druk zetten;
u wordt verzocht via een betaallink te betalen? Controleer dan eerst aan wie u betaalt;
beveilig uw voicemail met een pincode.

Cursussen

Zeker voor beginners, is het belangrijk te weten dat er hulp in te schakelen is. Vaak zijn dat lokale dienstencentra of ouderverenigingen die offlinehulp aanbieden, zoals o.a.:123digid, Cursus Seniorweb. De cursussen en workshops van de SeniorWeb Leslocaties zijn voor iedereen toegankelijk. Indien u lid bent van SeniorWeb kunt u gratis online cursussen volgen. U kunt zelfs kiezen om thuis les te krijgen (tarief € 5,50 per uur met een maximum van € 25,00, exclusief reiskosten).

Tot slot

Kijkend naar digitale vaardigheden is er een enorme diversiteit onder ouderen. Toch is het goed zich te realiseren dat de wereld (snel) doorgaat en dat digitalisering ook vele voordelen biedt als onafhankelijkheid, zelfredzaamheid, op de hoogte blijven van de meest actuele gebeurtenissen, ontspanning enz. Digitale technologie biedt enorm veel kansen! Het zou jammer zijn deze te laten liggen!

Lees meer over: