Woon en zorgsituaties na de AOW-leeftijd: hier moet u op letten!

Ouder worden brengt vaak ingrijpende veranderingen met zich mee, zowel op lichamelijk, mentaal als sociaal gebied. Dit proces vraagt vaak om aanpassingen in de woon- en leefsituatie en eventueel ook intensievere zorg.

Klik snel door naar:

Veel voorkomende zorgsituaties na de AOW-leeftijd

Fysieke gezondheidsproblemen

Door het ouder worden kunnen chronische aandoeningen opspelen, wat leidt tot een grotere behoefte aan medische zorg en ondersteuning.

Beperkingen in het dagelijks leven

Ouderen kunnen te maken krijgen met verminderde mobiliteit, waardoor hulp in de huishouding of persoonlijke verzorging nodig is.

Mentale gezondheid

Naast fysieke klachten kunnen ook mentale uitdagingen, zoals cognitieve achteruitgang, een rol gaan spelen.

Zorg bij doorwerken

Voor diegenen die na hun AOW-leeftijd blijven doorwerken, kunnen fysieke en mentale uitdagingen ontstaan, wat vraagt om een gezonde werkomgeving.

Mantelzorg

De noodzaak voor mantelzorg neemt toe, zowel voor de AOW-gerechtigde zelf, als voor diens partner.

Samenwonen met een zorgbehoevende partner

Wanneer een partner zorg nodig heeft, verandert er vaak iets aan de manier waarop men samenwoont. Daarbij valt te denken aan hulpmiddelen in huis, praktische aanpassingen en het, zo nodig, organiseren van extra hulp. Tijdig de juiste maatregelen nemen, maakt dat de partner langer zelfstandig kan blijven en voorkomt dat alle extra werk uitsluitend bij de nog gezonde partner terecht komt.

Onderstaand geven wij u informatie over:

welke hulpmiddelen thuis kunnen helpen;
hoe de zorg te organiseren
hoe te voorkomen dat de nog gezonde partner overbelast raakt.

Tijdig anticiperen op de toekomst

Daar begint het mee. Zodra blijkt dat de zorgvraag toeneemt, is het raadzaam naar de geschiktheid van de woning te kijken. Vragen als:

Is het mogelijk gelijkvloers te gaan wonen als de mobiliteit afneemt?
Is er voldoende ruimte voor eventuele zorg aan huis?
Is de huisartsenpost goed bereikbaar?
Zijn voorzieningen als bijv. winkels en openbaar vervoer goed bereikbaar?

Het tijdig overdenken van deze vragen, voorkomt dat er later, misschien onder tijdsdruk, keuzes gemaakt moeten worden. In veel situaties voldoen kleine aanpassingen. Mocht dat niet zo zijn, dan is het raadzaam zich om te gaan zien naar een meer levensloopbestendige woning of een mantelzorgwoning, indien zorg dichtbij huis noodzakelijk blijkt.

Ga na of de belangrijkste dagelijkse activiteiten, zoals traplopen, douchen, toiletgebruik, in en uit bed stappen nog relatief gemakkelijk gaan. Indien blijkt dat dit moeilijker wordt, bedenk dan of hulpmiddelen of een woningaanpassing een oplossing kunnen bieden.

Hulpmiddelen die de zorgbehoevende partner langer zelfstandig in huis kunnen laten wonen

Laten we beginnen met enkele voorbeelden van woningaanpassingen

verwijder drempels;
zorg dat de doorgangen vrij zijn;
creëer doorgangen van 80 tot 90 cm.;
zorg voor extra verlichting op donkere plekken;
zorg dat de verlichting in het gehele huis, woonkamer, keuken, de gangen, de trap, het toilet en de slaapkamer ’s nachts automatisch werkt (sensoren);
laat een antislipvloer leggen, zeker in ruimtes die nat worden is dat bijna een must;
verwijder vloerkleden;
verwijder onnodig meubilair (bijzettafeltjes, stapels tijdschriften, planten);
koop een sta-op-stoel;
leg de spullen die het meeste nodig zijn in de keuken en op een gemakkelijk te bereiken plek;
verhuis de slaapkamer, als het kan, naar de begane grond;
verhuis als het kan, dan ook de badkamer naar de begane grond;
breng in de badkamer, het toilet en op moeilijk begaande plekken handgrepen aan;
als het kan, installeer een zitdouche;
leg in het bad of douche een rubberen antislipmat met zuignappen;
leg buiten de douche een badmat met een rubberen, stroeve onderkant;
koop een verhoogd toilet;
verlicht de traptreden en zorg voor een trapleuning aan beiden zijden;
als interne verhuizing van slaapkamer en badkamer niet mogelijk is, schaf dan een traplift aan;
koop een nieuwe, een gebruikte of huur een traplift;
als het bukken en reiken moeilijker wordt, schaf dan grijphulpen aan (één in de slaapkamer, één bijv. in de woonkamer, de keuken en/of de badkamer);
schaf afstandsbedieningen voor bijv. lampen aan;
werk snoeren weg in een kabelgoot, gebruik kabelbinders om losse snoeren te bundelen;
zorg voor de draadloze telefoon met, indien nodig, extra grote toetsen en fototoetsen;
schaf een persoonlijk alarmeringssysteem aan (apparaatje in de vorm van een ketting of polsband);
schaf een deurbel met camera aan;
sla het nummer van de huisartsenpost in de telefoon op.

Bespreek wie eventueel de zorgtaken op zich kan/gaat nemen

Voor de niet-zorgbehoevende partner geldt: voorkom overbelasting. Weliswaar is het de partner die zorg behoeft, maar de niet-zorgbehoevende partner kan niet alle taken op zich nemen. Er dient ook tijd voor ontspanning te zijn. Dat geldt trouwens voor beiden.

Het is belangrijk, vanaf het moment dat aan zorg wordt gedacht, meteen te bespreken wie welke taken op zich neemt en of een aantal taken misschien moet worden uitbesteed. Misschien kan een familielid ondersteunen met bepaalde werkzaamheden, misschien kan er een huishoudelijke hulp of thuiszorg ingeschakeld worden. Misschien is een maaltijden- of een boodschappenservice een optie.

Indien de zorgverlening te veel wordt, is het mogelijk via de gemeente (het Wmo-loket) te informeren of ondersteuning bij de persoonlijke of medische verzorging van de zorgbehoevende partner verleend kan worden.

N.B.

Blijf realistisch over wat zonder zorgaanvraag gedaan kan worden. Voor de niet-zorgbehoevende partner geldt: overdrijf niet. Luister ook naar het eigen lichaam. Richt de woning praktisch in (zie hierboven). Dat maakt het voor beiden gemakkelijker vol te houden.

Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo)

De Wmo is een Nederlandse wet (sinds 2015) die ervoor zorgt dat mensen zo lang mogelijk thuis kunnen blijven wonen en meedoen met de samenleving. De begeleiding richt zich op het helpen bij het oplossen van problemen, het vergroten van de zelfredzaamheid en het behouden van de eigen regie. De Wmo valt onder verantwoordelijkheid van de gemeenten. De Wmo geldt voor mensen met een beperking, psychische problemen, chronische ziekten, ouderdom, maar ook mensen die tijdelijk extra hulp nodig hebben vanwege bijv. een levensgebeurtenis of een mantelzorger die ontlast moet worden.

Verschillende vormen van begeleiding

De begeleiding kan op verschillende manieren plaatsvinden en is altijd op maat samengesteld, kijkend naar de persoonlijke behoeften en mogelijkheden van de cliënt.

De Wmo biedt:

individuele begeleiding;
groepsbegeleiding;
dagbesteding;
praktische ondersteuning bij bijv. het doen van boodschappen, bijhouden van de administratie.

Taken van de Wmo

Afhankelijk van de situatie biedt de Wmo de volgende diensten:

Voorkomen van eenzaamheid en sociaal isolement. De Wmo-medewerker helpt mensen bij het leggen en onderhouden van sociale contacten of het vinden van een passende dagbesteding.
Bevorderen van zelfstandigheid en zelfredzaamheid. Te denken valt daarbij aan het leren zelfstandig de huishouding te voeren, de administratie te beheren of de persoonlijke verzorging zelf te kunnen doen.

N.B.:

De begeleiding van de Wmo richt zich op het versterken van de éigen kracht van mensen én het vergroten van hun zelfredzaamheid. Dat betekent dat de Wmo geen medische zorg of verpleging aanbiedt. Deze activiteiten resulteren onder de Zorgverzekeringswet (Zvw) of de Wet langdurige zorg (Wlz).

Een Wmo-voorziening aanvragen

Dit gebeurt via het zorgloket van de gemeente. Nadat daar een hulpvraag is gesteld, volgt er een gesprek met een Wmo-consult. Hierin worden de persoonlijke situatie en behoeften geïnventariseerd en gezamenlijk naar mogelijke oplossingen gezocht. De oplossingen kunnen divers zijn: misschien kan de gemeente direct de passende ondersteuning bieden, misschien zijn er doorverwijzigingen nodig naar andere vormen van ondersteuning of zorg.

De financiering van de Wmo-begeleiding is geregeld via de gemeente. Het kan voorkomen dat er een eigen bijdrage wordt gevraagd. Dit is afhankelijk van het inkomen en vermogen van de cliënt.

Eigen bijdrage Wmo 2026

De eigen bijdrage voor de Wmo bedraagt € 21,80 per maand met ingang van 2026.

Dit bedrag, het zgn. abonnementstarief, refereert aan huishoudelijke hulp, begeleiding individueel en in groepsverband, dagbesteding, kortdurend verblijf, hulpmiddelen en woningaanpassingen. Het tarief geldt per huishouding, niet per persoon.

Voor ziekenvervoer is er een nieuwe eigen bijdrage van € 134,00 per jaar. Deze is in 2026 voor iedereen gelijk. In 2027 echter, voert het kabinet een inkomensafhankelijke regeling in.
Vanaf 2027 wordt een inkomens- en vermogensafhankelijke eigen bijdrage ingevoerd.
Gemeenten kunnen de eigen bijdrage van € 21,80 verlagen.
De hierboven genoemde wijzigingen betreffen met name mensen met een beperking en ouderen die een Wmo-ondersteuning hebben.

Beschermd wonen? Daarvoor geldt een andere berekening

Hier wordt dezelfde methode gehanteert als bij de Wet langdurige zorg (Wlz). De eigen bijdrage wordt berekend aan de hand van het inkomen en vermogen, met verschillende tarieven die afhankelijk zijn van de woonsituatie.

Tarieven beschermd wonen

alleenstaanden: maximaal € 2.508,00 per jaar;
gehuwden/samenwonenden: maximaal € 3.588,00 pe rjaar;
bij een laag inkomen wordt mogelijk geen eigen bijdrage berekend.

Ook hier kunt u voor vragen bij uw gemeente terecht.

Verschil tussen een persoonsgebonden budget (pgb) en zorg in natura (bron: rijksoverheid.nl)

U kunt kiezen hoe u zorg wilt ontvangen: via een persoonsgebonden budget (pgb) of via zorg in natura. Bij een pgb koopt u zelf zorg in. Bij zorg in natura bepaalt de gemeente, het zorgkantoor of de zorgverzekeraar uit welke zorgorganisatie u kunt kiezen. U kunt een pgb en zorg in natura combineren.

Zelf zorg inkopen met een pgb

Wilt u zelf bepalen waar, wanneer en van wie u zorgt ontvangt? Dan kunt u een pgb aanvragen. Een pgb is een bedrag waarmee u zelf zorg en ondersteuning inkoopt. U bepaalt zelf welke zorgverleners u gaan ondersteunen en wanneer zij komen. U sluit zelf contracten af met zorgverleners, maakt een planning en stuurt uw zorgverleners aan. Ook houdt u de administratie bij en regelt u zelf de betalingen.

Bij het beheren van een pgb horen verplichtingen en vaardigheden. U moet een pgb zelf kunnen beheren. Of u moet een vertegenwoordiger hebben die dit voor u kan doen.

Zorg ontvangen via zorg in natura

Bij zorg in natura maakt de gemeente, het zorgkantoor of de zorgverzekeraar afspraken met verschillende zorgorganisaties. Hieruit kiest u wie u verzorgt of ondersteunt. U maakt met de zorgaanbieder afspraken over de manier waarop u zorg en ondersteuning krijgt. De gemeente, het zorgkantoor of de zorgverzekeraar regelt de administratie.

Combinatie van pgb en zorg in natura

U kunt zorg in natura en een pgb soms combineren. Bijvoorbeeld als u verschillende soorten zorg nodig heeft. Zo kunt u verpleging en persoonlijke verzorging combineren. Voor de verpleging krijgt u bijvoorbeeld thuiszorg via zorg in natura. De persoonlijke verzorging regelt u dan via uw pgb.

Pgb omzetten naar zorg in natura of andersom

Krijgt u een pgb en wilt u dit omzetten in zorg in natura? Dan kan dat. Maar u moet dan misschien wel van zorgverlener wisselen. In sommige gevallen kunt u zorg in natura ook omzetten naar een pgb. Bijvoorbeeld als u thuiszorg krijgt via zorg in natura en deze zorg liever krijgt van iemand die u kent. Bespreek met uw gemeente, zorgverzekeraar of zorgkantoor wat in uw situatie mogelijk is.

Heeft u nog vragen?

Neem dan telefonisch contact op met het Wmo-loket, telefoonnummer: 0115 56 30 15.

Gescheiden leven vanwege opname in een verzorgingshuis

Er zijn twee opties:

de AOW-uitkering voor gehuwden of geregistreerd samenwonenden wordt verhoogd naar een AOW-uitkering voor alleenstaanden, zijnde 70 procent van het netto minimumloon;
de AOW-uitkering voor gehuwden of geregisteerd samenwonenden blijft twee maal 50 procent van het netto minimumloon.

De keuze lijkt eenvoudig. Bij optie 1 komt er maandelijks meer geld binnen. Echter, een hoger inkomen betekent ook een hogere eigen bijdrage voor de zorginstelling. De eigen bijdrage is gerelateerd aan het gezamenlijke inkomen én vermogen. Bovendien dient de thuiswonende partner voldoende financiële middelen over te houden om van te kunnen leven. Zo’n eigen bijdrage kan overigens oplopen tot ruim € 3.000,00 per maand. Het is dus van groot belang te berekenen of optie 2 geen financieel gunstigere is, ook als u zich al in deze situatie bevindt. U kunt optie 1 laten veranderen naar optie 2. Indien u de AOW-uitkeringen wenst te wijzigen, is het raadzaam contact op te nemen met de Sociale Verzekeringsbank.

Het is ook belangrijk na te gaan of uw belastingafdracht kan wijzigen. Te denken valt daarbij aan huurtoeslag en/of zorgtoeslag.

Indien u naast uw AOW-uitkering een aanvullend pensioen van een pensioenfonds of een pensioenverzekeraar ontvangt, kán de maandelijkse uitkering dalen of stijgen.

En, mocht u er niet uit komen: meestal kunt u dan terecht bij de gemeente. Indien voorhanden, helpt een cliëntondersteuner (gratis) u graag. Natuurlijk kunt u ook een financieel adviseur inschakelen. Daaraan zijn echter kosten verbonden.

Alleen wonen in een groot huis en oplossingen tegen eenzaamheid zoeken

Vormen van samenwonen en hun relatie met de AOW-uitkering

Samenwonen met een eigen kind

U woont samen met uw meerderjarige kind? Twee ongehuwde AOW’ers met een eigen kind ontvangen twee maal 70 procent van het minimumloon. Twee gehuwde AOW’ers met een eigen kind ontvangen twee maal 50 procent van het minimumloon.

Samenwonen met een eigen kind en zijn of haar partner

Uw AOW-uitkering bedraagt 70 procent van het minimumloon.

Gehuwd en samenwonen met twee of meer personen

Bent u gehuwd met één van hen, of is één van hen uw geregistreerd partner? Dan ontvangt u de AOW voor gehuwden, zijnde 50 procent van het minimumloon.

Niet gehuwd en geen registreerd partnerschap en samenwonen met vader of moeder

In deze situatie ontvangt u de AOW voor alleenstaanden, zijnde 70 procent van het minimumloon.

Niet gehuwd of geen geregistreerd parnerschap en samenwonen met twee of meer personen

Verschillende situaties dienen zich dan aan:

twee van de drie personen zijn gehuwd of wonen geregistreerd samen, dan ontvangen deze een gehuwden AOW, zijnde 50 procent van het netto minimumloon. De derde persoon ontvangt een AOW voor alleenstaanden, zijnde 70 procent van het netto minimumloon;
u voert met twee of meer personen van 18 jaar of ouder een gezamenlijke huishouding? U ontvangt een AOW voor alleenstaanden, zijnde 70 procent van het netto minimumloon;
er is geen sprake van een gezamenlijke huishouding. U ontvangt een AOW voor alleenstaanden, zijnde 70 procent van het netto minimumloon;
indien één van hen vertrekt of overlijdt, heeft u grote kans dat de Sociale Verzekeringsbank u gaat zien als samenwonend. Daarmee wordt uw AOW voor alleenstaanden verlaagd naar een AOW voor gehuwden of geregistreerd samenwonenden, zijnde 50 procent van het netto minimumloon. Indien u zich daarin niet kunt vinden, is het zaak zo snel mogelijk contact op te nemen met een advocaat of een jurist.

Niet gehuwd of geen geregistreerd partnerschap en wonen met kind of kleinkind

U woont als AOW’er met uw eigen kind en kleinkind samen? De leeftijd van het kleinkind bepaalt dan de hoogte van de AOW.
Bij een minderjarig kleinkind, ontvangt u als AOW’er een uitkering voor een alleenstaande, zijnde 70 procent van het netto minimumloon.
Zodra uw kleinkind meerderjarig is, daalt u AOW-uitkering naar die van een gehuwde of geregistreerd samenwonende, zijnde 50 procent van het netto minimumloon.

Verhuur van een woonruimte of een kostganger

U heeft de huurovereenkomst schriftelijk vastgelegd en ontvangt een overeengekomen huurprijs. Die moet wel geloofwaardig zijn. De betaling van de huur en het kostgeld dienen per bank (en dus niet contant) te gebeuren. Daarmee voorkomt u problemen met de Sociale Verzekeringsbank. Ook moeten jaarlijks kostgeld en huur verhoogd worden. Dat is belangrijk. Als u dat niet doet, loopt u het risico dat de Sociale Verzekeringsbank het standpunt inneemt dat er sprake is van een gezamenlijke huishouding. Als u zich echter aan de voorwaarden houdt, verandert de hoogte van uw AOW-uitkering, zijnde 70 procent van het netto minimumloon, niet.

Samenwonen met een huisgenoot die niet de partner is en de eventuele gevolgen voor toeslagen

Er trekt iemand bij u in? Dat kan bijv. een nieuwe huisgenoot, een familielid of iemand anders zijn. In sommige gevallen is dat van invloed op uw toeslag(en).

Als eerste moet de persoon die bij u intrekt, zo snel mogelijk een adreswijziging doorgeven aan de gemeente. De gemeente meldt dit vervolgens aan de Belastingdienst.

Afhankelijk van de toeslag en uw vorige woonsituatie, dus voordat de nieuwe bewoner bij u introk, heeft dat gevolgen voor uw toeslag(en). U kunt namelijk toeslagpartner worden met iemand met wie u niet getrouwd bent. Om welke situaties het precies gaat, leest u op de website van de Belastingdienst bij toeslagpartner voor toeslagen.

Indien de nieuwe bewoner uw toeslagpartner wordt, ontvangt u samen (een) toeslag(en). Het inkomen en het vermogen van uw toeslagpartner tellen dan mee. Daardoor kan de hoogte van de toeslag dalen, stijgen of zelfs vervallen.

Ontvangt u huurtoeslag? Als de nieuwe bewoner niét uw toeslagpartner is, wordt die uw medebewoner. Het inkomen en vermogen van de medebewoner tellen mee voor de huurtoeslag. Als de nieuwe bewoner geen toeslagpartner of medebewoner wordt, verandert er niets voor uw toeslag. Wordt de nieuwe bewoner uw toeslagpartner of medebewoner voor de huurtoeslag? Dan ontvangt u een brief. Hierin staat wat u precies moet doen.

Zoveel mensen, zoveel situaties. Wilt u weten of u in uw geval toeslagpartners wordt? Ga dan naar de website van de Belastingdienst en zoek verder onder: wie is mijn toeslagpartner?

Een toeslagpartner? Wat is dat?

Bij het toekennen van een eventuele toeslag, kijkt de Belastingdienst naar uw huiselijke situatie. Leeft u alleen of is er sprake van een toeslagpartner?

In Nederland is men een toeslagpartner wanneer men gehuwd of geregistreerd partner van elkaar is. Men kan ook een toeslagpartner zijn indien er een samenlevingscontract is en betrokkene op een identiek adres is ingeschreven. Online kunt u via de website van de Dienst Toeslagen een vragenlijst invullen, die u inzicht geeft of u wel of niet een toeslagpartner heeft.

Samenvatting van de wijzigingen welke u binnen vier weken moet melden bij de Sociale Verzekeringsbank

een wijziging in uw woon- of leefsituatie;
huwelijk, scheiden of arbeidscontract;
verhuizing naar het buitenland;
inkomsten (uitsluitend wanneer u een AOW-uitkering ontvangt);
opname in gevangenis, huis van bewaring of tbs-kliniek;
overlijden van een partner met een AOW-uitkering.

Ad 1.

Denk daarbij aan:

u woont niet meer op hetzelfde adres als uw partner;
u woonde samen en gaat uit elkaar;
u woont alleen en gaat met iemand samenwonen;
iemand komt bij u en uw partner inwonen;
er is sprake van een gezamenlijke huishouding met twee of meer personen van 18 jaar of ouder;
een persoon die verhuist of overlijdt;
u gaat tijdelijk (met een maximum van 6 maanden) op een ander adres verblijven;
u leeft duurzaam gescheiden van uw partner;
u leeft duurzaam gescheiden en gaat weer met uw partner samenwonen;
u leeft duurzaam gescheiden en gaat met iemand anders samenwonen;
u leeft duurzaam gescheiden terrwijl de scheidingsaanvraag loopt, maar de scheiding gaat niet door;
iemand huurt een kamer in uw huis of is kostganger in uw huis.

Ad 2.

Denk daarbij aan:

u sluit een samenlevingscontract;
u sluit een huwelijk of een geregistreerd partnerschap in het buitenland;
u gaat scheiden binnen Nederland;
u gaat scheiden van tafel en bed.

Ad 3.

Denk daarbij aan:

u verhuist naar het buitenland;
u en uw partner verhuizen naar het buitenland;
u of uw partner verhuist naar het buitenland, terwijl de andere partner in Nederland blijft wonen.

Ad 4.

Denk daarbij aan:

de inkomsten van uw partner stijgen of dalen;
uw partner krijgt nieuwe inkomsten;
uw gezamenlijke inkomen wordt lager dan € 4.014,30 bruto per maand (2026);
uw gezamenljke inkomen was lager dan € 4.014,30 bruto per maand (2026).

Ad 5.

Denk daarbij aan:

u gaat naar een gevangenis, een huis van bewaring of een tbs-kliniek;
u moet naar de gevangenis, een huis van bewaring of een tbs-kliniek, maar weigert te gaan.

Ad 6.

Denk daarbij aan:

de overleden AOW’er woonde in Nederland en is overleden in het buitenland.

(Bronnen: o.a. Rijksoverheid, Belastingdienst, Sociale Verzekeringsbank, Nederland Wereldwijd, Nibud, ANBO-PCOB, regelhulp, de Unie, SNS bank, Monuta, echtscheidignswinkel, relatiestress, juridisch loket, verder online, hrn, aangifteplan, wijzer in geldzaken, plusonline, grenzenloos, AI, zorgloket.nl, blog.huislijn.nl, beleiduitgelegd.nl)

Lees meer over: