Voordelen over ouder worden

Wellicht is het allermooiste aan ouder worden, dat je langzaam maar zeker beseft dat echte schoonheid en geluk niet in dure spullen of uiterlijke aanpassingen te vinden zijn. Een goede band met iemand, iemand een plezier doen, genieten van de dag of de ‘kleine’ dingen die het doen. Elke dag brengt wel een cadeautje, de partner die iets liefs zegt, de buurvrouw die een kopje koffie komt drinken, de struiken die in bloei staan. Het zijn vaak dingen waaraan op jongere leeftijd geen aandacht werd geschonken en die als vanzelfsprekend werden gezien. Ouderen kunnen echter meestal goed relativeren, hebben al vele moeilijke en mooie situaties meegemaakt en zijn niet ‘voor één gat te vangen’. Ouderen kunnen door hun vele ervaringen, beter herkaderen en zijn bovendien vaak gelukkiger. Als dat geen voordeel is?

Klik snel door naar:

Vooroordelen over ouder worden en seniorisme

Hoe vaak horen ouderen: zou u dat nog wel doen op uw leeftijd, bent u daar niet te oud voor, waar begint u nog aan? Eén op de drie ouderen krijgt wel eens te maken met leeftijdsdiscriminatie, het zgn. seniorisme, zo meldt ANBO-PCOB. Het is een vorm van vooroordelen, stereotyperen en discrimineren op basis van de leeftijd, gevoed door vooroordelen als: ouderen zijn slechthorend, dementerend, traag en/of zijn de samenleving tot last. Ze hebben hun ‘beste tijd’ gehad.

Die discriminatie komt men bijv. tegen:

Op de arbeidsmarkt: ouderen zijn vaker ziek en digitaal niet vaardig. Ze zijn te oud om iets nieuws te leren.
Media: in reclames, films, series hebben ouderen vaak de rol van hulpbehoevenden, zwak en vergeetachtig.
Media: er zijn veel middelen te koop om ouderdom tegen te gaan.
Bij klachten: ze worden neergezet als ‘ouderdomskwaaltjes’.
Zorg: soms komen ouderen vanwege hun leeftijd niet meer in aanmerking voor een operatie.
Indien iets toegelicht moet worden: het wordt dan op een kinderlijke manier uitgelegd.

De gevolgen van deze negatieve acties? Ze kunnen het gevoel van eigenwaarde ernstig aantasten, met als gevolg negatieve gevoelens over het veroudingsproces met alle gevolgen van dien (hierover later meer) en kunnen zelfs de levensverwachting laten dalen. Er zijn ouderen die zich dan onbewust gaan gedragen naar de genoemde vooroordelen en stereotyperingen (self-fulfilling prophecy).

Discriminatie op grond van leeftijd is bij wet verboden. Bovendien biedt de Wet gelijke behandeling op grond van leeftijd bij de arbeid bescherming op de werkvloer.

Wat kunt u ertegen doen?

Meld dit bij deskundige instanties.
Bewijs dat de vooroordelen en de stereotypering onterecht zijn met concrete voorbeelden.
Praat met mensen van andere gereneraties en werk aan onderlinge afstemming en begrip.
Indien iemand vooroordelen heeft, spreekt de persoon daarop aan en ga het gesprek aan.
Blijf zelf ver van negatieve vooroordelen en stereotypen.
Behandel elke leeftijdsgroep gelijk.

Visie van diverse wetenschappers over ouder worden wijkt af van de vooroordelen

Ouder worden: er zijn veel mensen die grof geld uitgeven om de tekenen van ouder worden tegen te gaan of te vertragen. Crèmes die een jongeren huid beloven, botox om rimpels weg te werken, haren verven om het grijze haar te verbergen.

Maar al te vaak horen we dat ouder worden samengaat met meer vergeetachtigheid en vertraagde informatieverwerking. Recente inzichten uit neurologisch en psychologisch onderzoek tonen juist aan dat het ouder wordende brein uitermate veerkrachtig is. Ook in het seniorenbrein vindt er ontwikkeling plaats. Sterker nog, het ouder wordende brein heeft zelfs voordelen waaraan jongere hersenen niet kunnen tippen.

Weliswaar verandert de hersenstructuur bij het ouder worden, maar het gaat hierbij niet uitsluitend om vermindering van bepaalde functies. Er zijn ook kansen voor groei en aanpassing. Hersenen passen zich aan nieuwe situaties aan, ongeacht de leeftijd. Dus: ze blijven vormen en ontwikkelen, maar, daartoe moeten ze wel gestimuleerd worden. Dat kan door bijv. een andere route naar huis te fietsen, breinspelletjes spelen of nieuwe ervaringen opdoen. Deze acties en de prikkels die ze afgeven, bevorderen de ontwikkeling van nieuwe hersenverbindingen en vergroten de cognitieve reserve: het vermogen van het brein om achteruitgang te compenseren.

Niet alleen wijsheid komt met de jaren. Volgens wetenschappers heeft ouder worden nog veel meer voordelen. Ook de wetenschap beschrijft een aantal positieve effecten van het ouder worden.

Voordelen van ouder worden

Semantische geheugen groeit

Dit is de kennis van woorden en betekenissen die gedurende het leven toeneemt. Veelal hebben ouderen en rijkere woordenschat. Ook bezitten ze een diepere basiskennis dan jongeren.

Gekristalliseerde intelligentie blijft onaangetast

Gekristalliseerde intelligentie is het vermogen om opgedane kennis, feiten en levenservaring toe te passen, sterk beïnvloed door iemands cultuur, onderwijs en achtergrond. “Het is je basiskennis”, zegt Feng, een psycholoog die gespecialiseerd is in geriatrische psychologie en geneeskunde.

De gekristalliseerde intelligentie blijft onaangetast, maar kan zelfs toenemen met de leeftijd. Ouderen hebben meer ervaring, inzichten en context om situatie te begrijpen, in te schatten en op te lossen. Bij jongere mensen is hiervoor nog geen basis voorhanden.

Uit een onderzoek op het Japanse einland Awaji bleek dat oudere volwassenen consequent beter presteerden dan jongeren ten aanzien van traditionele ecologische kennis. Onderzoekers noemen dit de ‘wijsheid van de ouderen’.

Ondertussen spreken we wel over een toenemende traagheid bij de opname van informatie. Die komt niet door cognitieve achteruitgang, betoogden taalwetenschappers van de Universiteit van Tübingen in 2014: dat oudere mensen vaak meer moeite hebben om bijvoorbeeld op een woord te komen, komt gewoon doordat er veel meer in hun geheugen is opgeslagen. In tests waarin het niet op snelheid aankomt, maar op toepassing van al aanwezige informatie, scoren ouderen zelfs beter dan jongeren.

Kortom: ouderen hebben meer referentiemateriaal. Dat maakt ze niet trager, maar slimmer. En dat is wijsheid!

Een positieve houding ten opzichte van ouder worden draagt bij aan een gezonde veroudering

We weten allemaal dat met het bereiken van een bepaalde leeftijd ook leeftijdsgerelateerde veranderingen optreden. Dat is een gegeven. Ouderen die ten aanzien hiervan een positieve houding innemen, hebben vaak een betere cognitieve gezondheid, minder psychische klachten en bovendien een langere levensverwachting. Een positieve houding maakt emotioneel veerkrachtiger, leidt tot minder negatieve gevoelens en verlicht of voorkomt stress.

‘Veel mensen zien ouder worden als achteruitgang,’ zegt Feng, een psycholoog die gespecialiseerd is in geriatrische psychologie en geneeskunde. ‘Maar ouder worden is gewoon leven. Het betekent letterlijk dat je leeft.’ Hoe je over ouder worden denkt, maakt een groot verschil in hoe je het ervaart, vult ze aan. Door onderzoeken is aangetoond dat een positieve houding ten aanzien van het ouder worden, vaak tot een betere cognitieve gezondheid, minder psychische problemen en een langere levensverwachting leiden. Een positieve kijk ‘leidt tot een betere cognitieve gezondheid en een kleinere kans op depressie en angst later in het leven,’ zegt Feng.

Wie positief ten opzichte van ouder worden staat, leeft gemiddeld 7,5 jaar langer dan diegene die een negatieve houding daaromtrent heeft. Dat blijkt uit onderzoek in het Journal of Personality en Social Psychology. De manier van denken, bepaalt de reactie van het lichaam. Dat betekent dat ouder worden niet iets is wat iemand overkomt, maar als een ontwikkeling die positief te omarmen is. Dus: verander van anti-aging naar pro-aging!

Ouderen blijven rustiger onder druk

Stressmomenten horen bij elke leeftijd. Dat valt niet te veranderen. De omgang ermee echter wel. ‘Oudere mensen zijn veel beter in staat om stressvolle of lastige omstandigheden te begrijpen en kunnen beter met stress omgaan dan wanneer ze jonger waren,’ zegt Aanand Naik, directeur van het UTHealth Houston Consortium on Aging (VS). Ouderen laten zich minder snel gek maken.

De reden? Meer levenservaring, vaker voor hete vuren gestaan hebben. ‘Oudere volwassenen hebben meer ervaring in het algemeen, maar ze hebben ook meer ervaring met specifieke situaties en hebben strategieën om hiermee om te gaan,’ zegt Naik.

Uit een onderzoek (2023) bleek dat oudere volwassenen in de leeftijd van 65 – 84 jaar lagere cortisolniveaus en hartslagreacties hadden tijdens een stresstest in vergelijking met volwassenen in de leeftijd van 18-30 jaar. Ze meldden ook dat ze zich over het algemeen minder gestresst voelden.

Emotionele intelligentie piekt vaak na het 60^ste levensjaar

Emotionele intelligentie (EQ) is het vermogen om de eigen emoties en die van anderen te herkennen, te begrijpen en te reguleren. Bij emotionele intelligentie weet men wat men voelt en waarom men zo reageert. Emotioneel intelligente mensen kunnen de eigen emoties in de hand houden en rustig bijven. Bovendien hebben ze een goed inlevingsvermogen (empathie) en begrijpen wat anderen voelen en nodig hebben. Emotionele intelligentie helpt om goede keuzes te maken en maakt een goede omgang met andere mensen in het dagelijks leven mogelijk.

Emotionele intelligentie piekt vaak na het 60^ste levensjaar, waarbij oudere volwassenen beter worden in het regulieren van emoties, het loslaten van negativiteit en het bewaren van een positieve blik. Ze zijn meer in emotionele balans, laten negatieve gevoelens sneller los, richten zich vaker op wat wél goed gaat in het dagelijke leven. Hun levenservaring met de vele sociale interacties zorgen voor een sterker inzicht in het menselijk gedrag.

Ouderen kunnen herkaderen

Jonge mensen onderdrukken vaak hun emoties. Dat veroorzaakt interne stress. Oudere mensen gebruiken vaker de techniek van herkadering. Daarmee geven ze situaties een andere betekenis of perspectief. Ze kunnen daarmee hun negatieve gevoelens effectiever bestrijden en hun positieve gevoelen behouden. Gevolg? Een hoger algemeen welzijn!

Ouderen hebben meer zelfvertrouwen

Ouderen hebben ervaring opgedaan in hoe om te gaan met de uitdagingen die het leven voor hen in petto heeft. Bovendien hebben ze vaak geleerd dat fouten maken menselijk is. Dat is de ene kant. Maar, ze hebben ook een aantal successen in hun leven behaald, waaruit ze kunnen putten. Jongere mensen hebben die ervaringen nog niet.

Ouderen maken zich minder druk om anderen

Ouderen zijn vaak goed in staat prioriteiten te stellen. Of zoals Feng het zegt: “Als je tijd beperkter is, richt je je automatisch op wat echt betekenisvol is. Het gaat om minder vergelijken en meer genieten. De Sociale Emotionele Selectiviteitstheorie verklaart dit als volgt: we stoppen met het najagen van oppervlakkige toekomstige doelen en richten onze energie op emotioneel rijke en en zinvolle relaties en ervaringen in het heden. We kiezen kwaliteit boven kwantiteit. Dat is een van de mooiste voordelen van ouder worden.

Ouderen maken zich minder druk om wat anderen van hen vinden

Door de jaren heen hebben ze zichzelf steeds beter leren kennen. Ze kennen hun eigen sterke en zwakke punten. De mening van een ander is gaandeweg niet meer zo relevant.

Ouderen hebben meer vrijheid en vrije tijd

Geen 9 tot 5 druk meer. Kinderen zijn volwassen en uit huis. Het leven is stabiel en gestructureerd. De levenservaring maakt dat er prioriteiten gesteld kunnen worden. Geen verspilling meer aan zaken die eigenlijk niet relevant zijn. De tijd kunnen besteden aan zaken waar men écht blij van wordt.

Geluksgevoel neemt toe

Recente studies tonen aan dat geluksgevoel vaak blijft stijgen na het vijftigste levenjaar. Ouderen geven aan meer tevreden en dankbaar te zijn en minder spijt te hebben van misschien minder goede keuzes die ze ooit maakten. Ze realiseren zich dat de keuzes die ze toen maakten, gebeurden op basis van hun leven en levenservaring destijds.

Ouderen hebben betekenisvollere relaties

Bij het ouder worden ontwikkelen zich vaak betekenisvollere en diepgaandere relaties. Immers, vrienden van ouderen, zijn vaak vrienden van vroegere tijden. Vriendschappen en familiebanden worden sterker door gedeelde mooie en minder mooie herinneringen en uitdagingen. Dat schept een unieke en onvervangbare band.

Leermomenten houden de hersenen gezond

Dat toonde onderzoek aan. Alhoewel de snelheid van informatieverwerking bijv. iets lager is geworden, kan nog steeds nieuwe kennis opgedaan worden. Dat geldt nog sterker indien de nieuwe kennis voortbouwt op reeds bestaande kennis. Levenslang leren vergroot de cognitieve reserve. Dit vertraagt de invloed van de verouderingsprocessen. Daarnaast wordt dit versterkt door actief te blijven door bijv. het onderhouden van sociale contacten, het voeren van gesprekken en het aangaan van uitdagingen die het denkvermogen stimuleren.

Ouderen hebben de maatschappij iets te bieden

Ouderen houden zich minder bezig met persoonlijke ambities en krijgen vaak de behoefte de wereld een beetje mooier te maken en kennis aan een volgende generatie over te dragen.

Tot slot:

Vecht niet tegen de klok! Geniet van de bewijsbare voordelen van het ouder worden!

(bronnen: maxvandaag.nl, gezondnu.nl, oudgeleerdjonggedaan.nl, nationalgeographic.nl, gezondheidnu.nl, globalheart.nl, seniorenplatformapeldoorn.nl)

Lees meer over: