Een onvolledige AOW vormt voor vele AOW’ers een enorme financiële uitdaging!

De AOW: we hebben het er al vele malen over gehad. De hoogte daarvan is van vele factoren afhankelijk: van uw woonsituatie en bijv. het aantal jaren dat u in Nederland woonde of werkte. Als uw AOW gekort wordt/is, kan de AIO een uitkomst bieden. Ook de gemeente kan u in bepaalde situaties helpen. Hieronder lichten wij e.e.a. verder toe.

Klik snel door naar:

Wat is de betekenis en de doelstelling van de Algemene Ouderdomswet (AOW)?

De AOW is het basispensioen van de Nederlandse overheid voor iedereen die in Nederland heeft gewoond of gewerkt. Deze maandelijkse pensioenuitkering treedt in werking met ingang van de AOW-gerechtigde leeftijd. De Sociale Verzekeringsbank regelt de uitbetaling van dit collectieve inkomen.

De AOW is daarmee een volksverzekering, bedoeld om te voorzien in een basisinkomen na het werkzame leven. De AOW wordt opgebouwd gedurende de jaren dat de betrokkene in Nederland woont of werkt (tussen 15 en 67 jaar). Gedurende elk verzekerd jaar wordt twee procent AOW opgebouwd, om daarmee uiteindelijk tot een volledige AOW-uitkering te kunnen komen. De hoogte van de AOW is afhankelijk van de woonsituatie (alleenstaand of samenwonend) en of de betrokkene alle jaren in Nederland verzekerd is geweest. Hieronder ziet u een verdere nuancering daarvan.

Hoogte AOW-uitkering is afhankelijk van de woonsituatie

De SVB geeft twee mogelijkheden aan: een alleenstaande ontvangt 70 procent van het minimumloon. Gehuwden of geregistreerd samenwonenden, ontvangen elk 50 procent van het minimumloon.

Hieronder treft u een aantal woonsituaties aan. Elk van hen heeft consequenties voor de hoogte van de AOW-uitkering.

Een alleenstaande ontvangt 70 % van het minimumloon.
Twee personen, gehuwd of geregistreerd samenwonend, ontvangen elk 50 procent van het minimumloon.
Twee personen, gehuwd, maar duurzaam gescheiden, ontvangen elk 70 procent van het minimumloon.
Twee personen, gehuwd, duurzaam gescheiden waarvan één van hen in een zorginstelling woont, ontvangen elk 70 procent van het minimumloon.
Twee personen, gehuwd, waarvan één van hen in een zorginstelling woont. Dan kan een keuze worden gemaakt. Laat u zich tevoren goed over de voor- en nadelen informeren.
Twee personen, elk met een eigen woning, niet duurzaam gescheiden, ontvangen elk 50 procent van het minimumloon.
Twee personen, ongehuwd, samenwonend met een gemeenschappelijke huishouding, ontvangen elk 50 procent van het minimumloon.
Twee personen, ongehuwd, samenwonend en geen gemeenschappelijke huishouding, ontvangen elk 70 procent van het minimumloon.
Twee personen met elk een eigen woning ontvangen elk 70 procent van het minimumloon.
Twee of meer personen die onderling een zakelijke relatie hebben (bijv. een verhuurder en een huurder), ontvangen elk 70 procent van het minimumloon.
Een AOW’er woont samen met een ouder of een kind, de AOW’er ontvangt 70 procent van het minimumloon.
Een AOW’er woont samen met een eigen kind en diens partner, dan ontvangt de AOW’er 70 procent van het minimumloon.
Een AOW’er woont samen met een eigen kind en eigen minderjarig kleinkind, dan ontvangt de AOW’er 70 procent van het minimumloon.
Een AOW’er woont samen met een eigen kind en eigen meerderjarig kleinkind, dan ontvangt de AOW’er 50 procent van het minimumloon.
Twee ongehuwde AOW’ers wonen samen met een eigen meerderjarig kind, dan ontvangen beiden 70 procent van het minimumloon.
Twee gehuwde AOW’ers wonen samen met een eigen meerderjarig kind, dan ontvangen beiden 50 procent van het minimumloon.
Drie AOW’ers ongehuwd in een meerpersoonshuishouden, dan ontvangen allen 70 procent van het minimumloon.
Drie AOW’ers ongehuwd, delen een woning, maar hebben geen gemeenschappelijke huishouding, elk van hen ontvangt 70 % van het minimumloon.
Drie AOW’ers, ongehuwd, twee van hen hebben een gemeenschappelijke huishouding, de huishoudingsdelers ontvangen elk 50 procent van het minimumloon, de derde persoon ontvangt 70 procent van het minimumloon.
Drie AOW’ers, twee zijn gehuwd, de gehuwden ontvangen elk 50 procent van het minimumloon, de derde persoon ontvangt 70 procent van het minimumloon.

Bekijk hier de actuele AOW-bedragen

Hoeveel AOW ontvangt u als uw partner de AOW-gerechtigde leeftijd nog niet heeft bereikt?

Indien u AOW ontvangt, maar u partner (nog) niet, dan heeft de invloed op uw gezamenlijke inkomen. De partnertoeslag is per 2015 vervallen. Dat betekent dat nieuwe AOW-gerechtigden geen toeslag meer ontvangen, ongeacht het inkomen van hun jongere partner. U bent uitsluitend diegene die AOW ontvangt.

Hoeveel AOW u netto ontvangt, is afhankelijk van uw actuele situatie. Daarbij is het niet relevant of uw partner wel of geen inkomen heeft. Als uw partner nog geen AOW ontvangt en weinig of geen inkomen heeft, kan dit leiden tot een lager gezinsinkomen.

Welke acties kunt u ondernemen?

Misschien kan uw partner (parttime) gaan werken?
Misschien heeft uw partner recht op andere uitkeringen?
Misschien komt u in aanmerking voor eventuele toeslagen of andere regelingen?

Misschien komt u in aanmerking voor de AIO

Als u geen volledige AOW en geen aanvullend pensioen ontvangt, is uw inkomen waarschijnlijk lager dan het sociaal minimum. In die situatie heeft u waarschijnlijk recht op een aanvulling vanuit de AIO. Deze regeling is bedoeld voor iedere AOW-gerechtigde met een inkomen onder het sociaal minimum. Dit geldt eveneens voor gehuwden/samenwonenden die onder dit minimum leven, waarbij één of beiden de AOW-gerechtigde leeftijd heeft/hebben bereikt. Indien u meent dat deze regeling op u van toepassing zou kunnen zijn, neem dan contact op met de SVB, het Juridisch Loket of een sociaal raadsvrouw/man in uw gemeente.

Onvolledige AOW komt vaker voor

Nederland telt ongeveer 4,6 miljoen mensen van 67 jaar en ouder die recht hebben op een uitkering via de Algemene Ouderdomswet (AOW).

U bouwt AOW op per jaar dat u in Nederland woont of werkt, vaak tussen uw 17e en 67e jaar. In een periode van 50 jaar bouwt u 2% AOW op per jaar. Dat resulteert in een volledige AOW-uitkering. Heeft u een periode in het buitenland gewoond of gewerkt? Dan wordt uw AOW-uitkering over elk jaar niet opgebouwde AOW met 2% gekort. Uw AOW kan daardoor lager uitvallen.

Steeds vaker ziet de SVB dossiers van mensen die:

een periode in het buitenland hebben gewerkt;
later terugkeren naar Nederland;
of juist na hun werkzame leven naar het buitenland verhuizen.

Dat maakt het berekenen van het juiste AOW-bedrag ingewikkelder. De berekeningen zijn ingewikkeld vanwege een gecompliceerde rekenmethode en de verschillende persoonlijke situaties voor wat betreft het arbeidsverleden. Bovendien moeten de gegevens voor de duur van een halve eeuw gearchiveerd blijven.

Aanvulling via de AIO

Een groeiend aantal ouderen met een onvolledige AOW belandt onder het bestaansminimum. Voor hen is er de Aanvullende Inkomensondersteuning Ouderen (AIO), die het inkomen aanvult tot het sociaal minimum.

Het aantal AIO-huishoudens steeg in tien jaar tijd met 35 procent naar ruim 58.000 in 2026. Maar deze regeling vraagt extra controle. De SVB moet bijvoorbeeld nagaan of iemand nog vermogen heeft in het buitenland, zoals bijv. een woning. Tegelijkertijd kampt de organisatie met personeelstekorten.

Vermoedt u dat u te weinig AOW ontvangt, doe dan de AIO-check bij de SVB

Afbeelding1 onvolledige aow

Gemeenten kunnen extra helpen

Soms hebben ouderen met AIO-uitkering extra hulp nodig, bijv. voor noodzakelijke kosten die ze niet zelf kunnen betalen. Deze bijstand wordt verleend door de gemeente. Het BIDN (Bureau Informatie Diensten Nederland) stuurt gemeenten regelmatig een overzicht van inwoners die een AIO-uitkering ontvangen als hulpmiddel om inwoners actief te benaderen en hen op deze mogelijke extra hulp te attenderen. Heeft u ondersteuning nodig en bent u niet benaderd? Aarzel dan niet en neem zelf het initiatief! Als u er recht op heeft, maakt u er dan gebruik van!

Ook gewoond hebben of wonen buiten Nederland kan gevolgen hebben voor de hoogte van de AOW-uitkering

Steeds meer AOW’ers wonen (een deel van hun leven) in het buitenland. Dat merkt de Sociale Verzekeringsbank (SVB) dagelijks in de uitvoering. De organisatie noemt het zelfs “een worsteling” om iedereen op tijd en correct van de juiste uitkering te voorzien.

Van alle mensen die via de SVB een uitkering ontvangen, woont inmiddels 13 procent in het buitenland. Toch zorgt deze groep voor de helft van het totale werk.

Voor u als AOW’er is dat belangrijk, want de complexiteit van regels en controles neemt toe — zeker wanneer u buiten Nederland woont of heeft gewoond.

Eerste aandachtspunt: in sommige landen keert de SVB een lagere AOW uit en geen inkomensondersteuning. Misschien denkt u aan de Cariben? Deze worden ook gezien als wonen buiten Nederland.

Wonend buiten Nederland kan er loonbelasting of een bijdrage voor de zorgkosten van de AOW worden afgetrokken. Hoeveel dat is, is verschillend per land en situatie.

Loonbelasting

Nederland heeft met veel landen belastingverdragen afgesloten. Daarmee wordt voorkomen dat u over uw inkomen twee maal belasting betaalt. In dat belastingverdrag staat vermeld welk land de loonbelasting inhoudt. Als dat Nederland is, wordt de loonbelasting op uw AOW ingehouden. Heeft u recht op vrijstelling van loonbelasting? Dan betaalt u loonbelasting in uw woonland.

Premie volksverzekeringen

Indien u verzekerd bent voor één of meer Nederlandse volksverzekeringen, dan houdt de SVB deze premie ook in op uw AOW. Dat geldt ook als u loonbelasting in uw woonland betaalt.

Loonheffingskorting

Indien in Nederland loonbelasting of premie volksverzekeringen worden afgedragen, komt u in aanmerking voor loonheffingskorting. Deze bestaat uit een premie- en een belastingdeel.

Bijdrage voor zorgkosten (Zvw buitenland)

Het CAK beslist of een verdragsbijdrage moet betalen. De SVB houdt deze dan op uw AOW-uitkering in.

Medische zorg EU-, EER-land of Zwitserland

Indien u woonachtig bent in een van deze landen, dan kunt u in dat land medische zorg krijgen. Deze zorg wordt door Nederland vergoed.

Bilaterale verdragen

Nederland heeft met in totaal 36 jurisdicties buiten de EU/EER/Zwitserland een sociale zekerheidsovereenkomst. Dit betreft: Argentinië, Australië, Belize, Bosnië-Herzegovina, Canada (Québec), Chili, China, Ecuador, Egypte, Filipijnen, Hongkong, India, Indonesië, Israël, Japan, Jordanië, Kaapverdië, Marokko, Monaco, Montenegro, Nieuw-Zeeland, Noord-Macedonië, Pakistan, Panama, Paraguay, Servië, Suriname, Thailand, Tunesië, Turkije, Uruguay, Verenigde Staten, Verenigd-Koninkrijk, Zuid-Afrika en Zuid-Korea. Nederland is op grond van deze overeenkomsten gehouden de volledige AOW te exporteren naar deze landen met uitzondering van China en Pakistan.

AOW lager als u in het buitenland werkte

Wanneer u in het buitenland werkte, bijvoorbeeld doordat u emigreerde, was u niet meer verzekerd voor de AOW. Voor ieder jaar dat u niet verzekerd was, werd uw AOW met 2% gekort. Dit kunt u voorkomen door u vrijwillig te verzekeren voor de AOW. Dit kunt u alleen doen indien u nog geen AOW ontvangt!

Als u voor uw werkgever tijdelijk in het buitenland werkte, was u meestal wel verzekerd voor de AOW. Deze vorm van werken in het buitenland heet detachering. U bleef dan verzekerd voor de AOW als u aan bepaalde voorwaarden voldoet.

Woonde u in het buitenland en werkte u in Nederland?

Als u in het buitenland woonde, bleef u meestal voor de AOW verzekerd. Dit gold als u in Nederland werkte en belasting en premies betaalde. Had u een detacheringsverklaring uit een ander land? Dan was u niet verzekerd voor de AOW. U was destijds verzekerd in het land waar u woonde.

Vrijwillige verzekering om uw AOW-uitkering te completeren

Bij het stopzetten van de AOW-verzekering is het mogelijk de verzekering voor de AOW en de Anw vrijwillig voort te zetten bij de SVB. daardoor wordt een lager pensioen voorkomen. Bovendien krijgt uw partner mogelijk een nabestaandenuitkering als u overlijdt. U kunt de verzekering aanvragen tot 1 jaar nadat u buiten Nederland bent gaan wonen of werken. Lees meer over de vrijwillige verzekering op de website van de SVB.

Let op! Dit kan alleen indien u nog geen AOW ontvangt!

Een scheefgroei: uitvoeringskosten AIO ten opzichte van de AOW

Iedereen die vóór de AOW-gerechtigde leeftijd 50 jaar in Nederland woont of werkt, bouwt AOW op. Dat is 2 procent per jaar. Daarmee wordt dan de AOW-uitkering opgebouwd. Verblijf in het buitenland of later naar Nederland komen, betekent een verlies van een bepaalde periode. Dat leidt tot een korting op de AOW-uitkering. Diverse factoren als arbeidsmigratie, internationalisering en het gegeven dat mensen vaker een periode in het buitenland wonen of werken, maakt dat het aantal mensen met een onvolledige opbouw toeneemt.

Dat betekent dat het aantal ouderen met een onvolledige AOW de komende jaren sterk zal toenemen. Voor ouderen met een klein of geen aanvullend pensioen kan dat ertoe leiden dat ze ná de AOW-leeftijd een inkomen hebben dat onder de bijstandsgrens ligt. Deze huishoudens zijn dan aangewezen op de AIO (Aanvullende Inkomensvoorziening Ouderen). Dat is een aanvulling voor huishoudens die onder het sociaal minimum komen. Dit geldt uitsluitend indien men in Nederland woont.

En wat blijkt: de oplossing om in aanmerking te komen voor een AIO-aanvulling blijkt vele malen duurder dan de reguliere AOW, geeft de Sociale Verzekeringsbank (SVB) aan!

Het totale aantal AOW-gerechtigden bestaat in 2040 uit 4,6 miljoen mensen. De meest recente schattingen van de SVB vermelden dat het aantal AIO-huishoudens richting 2040 tot 94.000 zal stijgen. Dat is nu ruim 62.000.

DE SUWI-jaarverslagen van UWV, SVB en het Inzichtenbureau, richten zich op bestaanszekerheid, verbetering van dienstverlening, maatwerk en datakwaliteit binnen de sociale zekerheid. De centrale thema;s zijn het verminderen van complexiteit, het voorkomen van uitkeringen en het beter benutten van gegevens in de polisadministratie.

En wat blijkt? Kijkend naar de resultaten van het SUWI-jaarverslag blijkt dat in 2024 de uitvoeringskosten van de AOW € 60,00 per jaar bedroegen. Die van de AIO daarentegen bedroegen € 742,00 per jaar! Dat is 12 x zo duur! Nu kost de uitvoering zo’n 46 miljoen per jaar. In 2040 zal dit opgelopen zijn tot ruim 70 miljoen euro.

Waarom deze verschillen?

Als de AOW-uitkering is vastgesteld, loopt de uitkering betrekkelijk eenvoudig door. De AIO daarentegen, vereist een voortdurende controle op de financiële situatie. Elke wijziging daarin betekent vaak een wijziging in de toekenning en de hoogte van de uitkering. Gevolg: een arbeidsintensiever en complexere uitvoering met alle gevolgen van dien!

Sociale Verzekeringsbank zet zich in voor vereenvoudiging van het systeem

De Sociale Verzekeringsbank, die de uitkeringen regelt voor bijna zes miljoen mensen, heeft als doel zo veel mogelijk bij te dragen aan de bestaanszekerheid van burgers, dus ook AOW’ers. De regelingen die daartoe in het leven zijn geroepen, dienen voor de burger eenvoudig en duidelijk te zijn. Echter, ze dienen óók uitvoerbaar te zijn voor de Sociale Verzekeringsbank. De Sociale Verzekeringsbank meent dat een fundamentele vereenvoudiging en herziening van stelselonderdelen nodig is binnen de sociale zekerheid.

Voor wat betreft de AOW: het huidige systeem maakt onderscheid tussen vele verschillende woonsituaties. Bij elke woonsituatie is de hoogte van de uitkering anders. De Sociale Verzekeringsbank noemt een aantal mogelijke oplossingen om deze doolhof aan situaties te vereenvoudigen:

iedere AOW-gerechtigde ontvangt hetzelfde bedrag, ongeacht de woonsituatie;
alleenwonenden ontvangen 70%, meerdere personen op één adres ontvangen elk 50%, ongeacht de onderlinge relatie;
dezelfde regels hanteren als de Belastingdienst (het partnerbegrip hanteren dat in de fiscaliteit en de toeslagen wordt toegepast).

Ook geeft de Sociale Verzekeringsbank aan de hoogte van de AOW-uitkeringen, premies en toeslagen aan mensen in het buitenland (700.000 personen die wonen of werk(t)en in het buitenland, zijnde 13% van de uitkeringsgerechtigden) nauwelijks nog te kunnen controleren. De complexe en arbeidsintensieve internationale dienstverlening is problematisch geworden. Bovendien is de Sociale Verzekeringsbank verantwoordelijk voor burgers die op een andere manier internationaal recht hebben op AOW. Het gaat dan bijv. om burgers die zelf niet over de grens werk(t)en, maar hun (ex-) partner wel. Met een toenemende internationalisering wordt het steeds moeilijker dit te monitoren. Omdat het voor wonenden in het buitenland soms moeilijk is een definitief pensioen vast te stellen, kan het gebeuren dat mensen (na vaak lang wachten) te weinig of te veel AOW uitgekeerd krijgen, met alle bureaucratische rompslomp en gevolgen van dien. De toenemende vergrijzing maakt dat ook mensen die in het buitenland wonen, vaker een verzoek indienen voor een ouderdomsuitkering.

Wellicht is het een oplossing als bij het maken van wetten in Nederland rekening gehouden wordt met bijv. Europese regels. Daarmee kunnen verschillen en tegenstrijdigheden worden voorkomen. Daarnaast zou een betere uitwisseling tussen landen helpen om de werklast te reduceren. De SVB wil een proefproject starten met één of meerdere EU-landen met veel Nederlandse uitkeringsgerechtigden.

In het coalitieakkoord staat dat het kabinet wil onderzoeken hoe de complexiteit rond samenlevingsvormen in de AOW kan worden verminderd. Ook ligt er een voorstel om de AOW-leeftijd sneller te verhogen, waardoor het aantal AOW’ers minder snel groeit. Hierover is inmiddels veel discussie gaande.

De SVB benadrukt dat zij zich niet mengt in politieke keuzes, maar wel constateert dat vooral de ingewikkelde regels het probleem vormen. Voor u als AOW’er geldt: hoe duidelijker uw situatie en rechten zijn vastgelegd, hoe kleiner de kans op problemen of vertraging.

Blijkbaar hebben de acties van de Sociale Verzekeringsbank resultaat gehad, want:

Kabinet zet stappen in het vereenvoudigen van de sociale zekerheid

De sociale zekerheid is complex geworden. De voorbeelden hierboven spreken voor zich. Mensen moeten duidelijk kunnen traceren waar ze recht op hebben en welke regelingen op hen van toepassing zijn. Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid werkt in veel wetten aan die vereenvoudiging, zoals o.a. de AOW.

In het regeerakkoord van het nieuwe kabinet wordt inderdaad gesproken over vereenvoudiging van het fiscale en sociale zekerheidsstelsel. De SVB spreekt over een positieve ontwikkeling. De concrete uitwerking moeten nog worden afgewacht.

Tot slot

We meldden het eerder al: vele regels met vele financiële consequenties! Het is niet eenvoudig om bij deze doolhof aan mogelijkheden de juiste keuze te maken. Woonsituaties zijn in de loop der jaren veranderd (zie hierboven voor de mogelijkheden en de consequenties daarvan).

(bronnen: plusonline.nl, rijksoverheid.nl, pensioen.nl, margriet.nl, aow.nu, nu.nl, maxvandaag.nl, bidn.nl)

Lees meer over: