Econoom: AOW helemaal niet onbetaalbaar, kosten juist lager dan 30 jaar geleden!
De AOW staat regelmatig ter discussie. Politici waarschuwen voor de gevolgen van de toenemende vergrijzing en regelmatig klinkt de boodschap dat de AOW op termijn onbetaalbaar wordt. Maar klopt dat beeld eigenlijk wel? Volgens econoom en journalist Martin Visser wordt het financiële probleem rond de AOW sterk overdreven. Hij wijst op cijfers die laten zien dat Nederland tegenwoordig juist een kleiner deel van de economie uitgeeft aan AOW en andere sociale uitkeringen dan dertig jaar geleden. Deze inzichten bevestigen een onderzoek waarover wij eerder berichtten.
Cijfers vertellen een ander verhaal
In een recente analyse wijst Visser op een opvallende ontwikkeling. In 1995 gaf Nederland 10,7% van het bruto binnenlands product (bbp) uit aan AOW, WW, bijstand en arbeidsongeschiktheidsuitkeringen samen. Inmiddels is dat aandeel gedaald naar ongeveer 8,5%. Dat betekent dat deze uitgaven als percentage van de Nederlandse economie juist láger liggen dan dertig jaar geleden.
Dat is opmerkelijk, omdat de vergrijzing in dezelfde periode juist sterk is toegenomen. Er zijn meer AOW-gerechtigden dan ooit en de totale uitgaven aan AOW zijn in euro’s fors hoger dan in de jaren negentig. Toch blijkt uit de cijfers dat deze kosten relatief minder zwaar drukken op de Nederlandse economie dan vroeger.
Volgens Visser past dat niet bij het beeld dat vaak wordt geschetst van een AOW-stelsel dat financieel uit de hand loopt.
Nederland werd sneller rijker dan de AOW duurder werd
Een belangrijke verklaring ligt bij de economische groei. De Nederlandse economie is de afgelopen decennia veel groter geworden. Er wordt meer verdiend, meer geproduceerd en daardoor wordt ook meer belasting geïnd.
De AOW-uitgaven zijn weliswaar gestegen, maar de economie groeide nóg sneller. Daardoor neemt het aandeel van deze uitgaven in de totale economie af. Anders gezegd: Nederland geeft meer geld uit aan de AOW dan vroeger, maar kan die kosten dankzij een grotere economie ook gemakkelijker dragen.
Dat is vergelijkbaar met een huishouden waarvan het inkomen stijgt van € 2.500 naar € 4.000 per maand. Als de energierekening in dezelfde periode stijgt van € 150 naar € 200, zijn de kosten wel hoger geworden, maar drukken ze relatief minder zwaar op het budget. Volgens Visser geldt datzelfde principe voor de AOW.
waar belastinggeld aan moet worden besteed. Maar dat is iets anders dan stellen dat de AOW zelf financieel onhoudbaar is. De vraag wordt dan niet of Nederland de AOW kan betalen, maar welke prioriteiten politici willen stellen.
Bereken uw uitvaartverzekering premie bij Monuta
Bereken uw Monuta premie
Kies uw leeftijd en bekijk direct uw maandpremie bij een verzekerd bedrag van € 7.000,00.
Premie is indicatief. De berekening gaat uit van iemand die op de dag van de berekening precies de geselecteerde leeftijd heeft. Acceptatie en voorwaarden via Monuta.
Hervormingen hebben hun werk gedaan
Ook politieke keuzes hebben volgens de econoom een belangrijke rol gespeeld. De afgelopen tientallen jaren zijn verschillende maatregelen genomen om de kosten van de sociale zekerheid beheersbaar te houden.
De bekendste maatregel is de verhoging van de AOW-leeftijd. Waar Nederlanders vroeger standaard op hun 65e AOW-uitkering ontvingen, ligt de AOW-leeftijd inmiddels op 67 jaar. Daarnaast zijn regelingen voor vervroegd pensioen versoberd en blijven meer ouderen langer actief op de arbeidsmarkt.
Volgens Visser hebben juist déze ingrepen ervoor gezorgd dat de kosten minder hard zijn gestegen dan eerder werd verwacht. Financieel gezien hebben deze hervormingen dus hun effect gehad.
AOW wordt wel duurder, maar niet onhoudbaar
Dat betekent niet dat de kosten van de AOW de komende jaren niet meer stijgen. Door de vergrijzing stijgt het aantal AOW-gerechtigden nog steeds. Daardoor lopen de uitgaven verder op.
Volgens Visser is dat echter iets anders dan concluderen dat de AOW onbetaalbaar wordt. Het Centraal Planbureau verwacht dat de totale kosten van AOW, WW en arbeidsongeschiktheidsuitkeringen in de komende jaren licht stijgen. In 2034 zouden deze uitgaven samen ongeveer 8,9% van het bbp bedragen.
Dat is hoger dan de huidige 8,5%, maar nog altijd aanzienlijk lager dan de 10,7% die Nederland in 1995 uitgaf. De cijfers wijzen dus op een beperkte stijging, niet op een explosie van de kosten.
Grootste vergrijzingsdruk is eindig
Een ander punt dat vaak ontbreekt in de discussie is dat de vergrijzing niet eindeloos doorgaat. Volgens de huidige prognoses bereiken de AOW-uitgaven rond 2040 waarschijnlijk hun hoogste niveau als percentage van de economie. Daarna neemt de vergrijzingsdruk geleidelijk weer af.
Dat betekent niet dat de AOW-uitgaven ineens fors dalen, maar wel dat de sterkste stijging uiteindelijk tot de verleden tijd behoort. Het beeld dat de kosten jaar na jaar onbeperkt blijven oplopen, wordt door de langetermijnprognoses niet ondersteund.
Gaat het eigenlijk wel over de AOW?
Volgens Visser gaat de discussie uiteindelijk minder over de betaalbaarheid van de AOW dan vaak wordt gedacht. Nederland staat voor grote keuzes op andere terreinen, zoals defensie, zorg, klimaat en onderwijs. Vooral de wens om de defensie-uitgaven fors te verhogen, vraagt de komende jaren om veel extra geld.
Daardoor ontstaat vanzelf een discussie over waar belastinggeld aan moet worden besteed. Maar dat is iets anders dan stellen dat de AOW zelf financieel onhoudbaar is. De vraag wordt dan niet of Nederland de AOW kan betalen, maar welke prioriteiten politici willen stellen.
Wat betekent dit voor uw AOW?
De analyse van Visser betekent niet dat er nooit iets aan de AOW zal veranderen. Politieke keuzes blijven mogelijk en toekomstige kabinetten kunnen altijd met nieuwe voorstellen komen. Wél laten de cijfers zien dat de betaalbaarheid van de AOW vaak somberder wordt voorgesteld dan de werkelijkheid rechtvaardigt.
Een andere discussie is om de AOW van hogere inkomens te verlagen.
Sterker nog: als wordt gekeken naar het aandeel van de economie dat Nederland uitgeeft aan AOW en andere sociale uitkeringen, dan ligt dat niveau vandaag de dag lager dan dertig jaar geleden. Dat maakt de conclusie van Visser helder: de vergrijzing is een uitdaging, maar de stelling dat de AOW onbetaalbaar wordt, vindt in de cijfers weinig steun.
Lees meer over:
