Coalitieakkoord ‘Aan de slag’ met o.a. mogelijke gevolgen voor AOW’ers

En alweer gingen we naar de stembus! Vervroegde verkiezingen op 29 oktober 2025! En we zorgden voor een grote opkomst. Dat betekent dus dat er voor ons allen veel op het spel staat! De periode tussen 29 oktober 2025 en nu hebben we in deze mailing achterwege gelaten. Immers, om het nú gaat het. Derhalve treft u een aantal ontwikkelingen vanaf 27 januari tot en met 2 februari 2026 aan. Op 3 februari 2026 volgt er een Kamerdebat over het coalitieakkoord. Daarop komen we zeker terug!

Klik snel door naar:

Tweede Kamerverkiezingen 2025 (bron: parlement.com)

Op 29 oktober 2025 vonden vervroegde Tweede Kamerverkiezingen plaats na de val van het kabinet-Schoof op 3 juni 2025. Aan de verkiezingen deden 27 partijen mee, waaronder alle 15 partijen die vertegenwoordigd waren in de Kamer. Van de deelnemende partijen haalden er 15 één of meer zetels. D66 en PVV werden met 26 het grootst. 50PLUS keerde na een afwezigheid van twee jaar terug in de Tweede Kamer.

Het kabinet-Schoof viel nadat de grootste partij, de Partij voor de Vrijheid (PVV), uit de coalitie stapte. De PVV wilde dat de andere coalitiepartijen hun handtekening zetten onder tien voorgestelde asielmaatregelen van de partijen. De andere coalitiepartijen wilden echter eerst deze maatregelen laten uitwerken door de PVV-minister van Asiel en Migratie.

Uitslag

Partij	Stemmen	Percentage	Zetels 2023	Zetels 2025	Winst/ verlies
PVV	1.760.966	16,66	37	26	-11
GroenLinks-PvdA	1.352.163	12,79	25	20	-5
VVD	1.505.829	14,24	24	22	-2
NSC	39.408	0,37	20	0	-20
D66	1.790.634	16,94	9	26	+17
BBB	279.916	2,65	7	4	-3
CDA	1.246.874	11,79	5	18	+13
SP	199.585	1,89	5	3	-2
DENK	250.368	2,37	3	3	–
PvdD	219.371	2,08	3	3	–
FVD	480.393	4,54	3	7	+4
SGP	238.093	2,25	3	3	–
ChristenUnie	201.361	1,9	3	3	–
Volt	116.468	1,1	2	1	-1
JA21	628.517	5,95	1	9	+8
BVNL	18.477	0,17	0	0	–
BIJ1	40.360	0,38	0	0	–
LP	8.248	0,08	0	0	–
50PLUS	151.053	1,43	0	2	+2
Piratenpartij	10.575	0,1	0	0	–
FNP	9.331	0,09	–	0	–
Vrij Verbond	1.048	0,01	–	0	–
DE LINIE	3.478	0,03	–	0	–
NL PLAN	2.299	0,02	0	0	–
ELLECT	205	0	–	0	–
Partij voor de Rechtsstaat	151	0	–	0	–
Vrede voor Dieren	16.819	0,16	–	0	–

In totaal deden 27 partijen mee met 1166 kandidaten. De meeste partijen behielden hun lijsttrekkers en Kamerleden. Van de zittende partijen hadden alleen NSC, SP en FVD nieuwe lijsttrekkers ten opzichte van twee jaar ervoor. 127 Van de Kamerleden ten tijde van de kabinetsval waren kandidaat.

Kabinetsformatie

Direct na de verkiezingen voor de Tweede Kamer begint de formatie van een nieuw kabinet. Tijdens de formatie wordt de basis gelegd voor een nieuw kabinet en voor het beleid dat dit kabinet zal voeren.

Verloop kabinetsformatie

In de Grondwet staan geen regels over de procedure voor de kabinetsformatie. Alleen het begin en het einde van de kabinetsformatie worden behandeld: het ontslaan van het oude kabinet en het benoemen van het nieuwe kabinet door het staatshoofd. De procedure van de kabinetsformatie is dan ook vooral gebaseerd op ongeschreven staatsrecht en gewoontes. Hierdoor kan de procedure van formatie tot formatie verschillen. Wel doorloopt iedere kabinetsformatie grofweg de volgende stappen:

Verkenning

De voorzitter van de Tweede Kamer spreekt de dag na de verkiezingen met de beoogde fractievoorzitters. In deze bespreking wijzen zij een verkenner aan. De verkenner gaat in gesprek met alle fractievoorzitters om te zien welke fracties samen een coalitie kunnen vormen. Ook bereidt de verkenner het debat voor over de verkiezingsuitslag.

Informatie

Uiterlijk één week na de installatie van de nieuwe Tweede kamer debatteren de partijen over de verkiezingsuitslag. In dit debat formuleert de Kamer een informatieopdracht en benoemt zij een informateur. Wat de opdracht van de informateur precies is, hangt af van de verkiezingsuitslag.

Het is ook mogelijk dat de Kamer besluit om de informatiefase over te slaan en meteen te beginnen met de formatie. De Kamer benoemt dan direct een formateur.

Taken informateur

De informateur onderzoekt welke partijen een nieuw kabinet kunnen vormen. De informateur is daarin niet vrij, maar moet zich houden aan de informatieopdracht van de Tweede Kamer.

Vervolgens onderhandelt de informateur over de inhoud van het beleid met de partijen die het kabinet gaan vormen. Daarvoor kan een nieuwe informateur worden benoemd door de Kamer.

Regeerakkoord

Een belangrijke taak van een informateur is het opstellen van een regeerakkoord. Hierin staan de belangrijkste doelstellingen voor het beleid van het nieuwe kabinet.

Formatie

Als de informateur zijn werkzaamheden heeft afgerond, stelt hij/zij de Kamer voor een formateur te benoemen. Vervolgens benoemt de Tweede Kamer deze formateur.

Taken formateur

De formateur stelt een kabinet samen. De formateur wordt meestal de nieuwe minister-president. De formateur rondt de besprekingen af en verdeelt de ministersposten. Daarna zoekt de formateur mensen die namens de coalitiepartijen minister of staatssecretaris kunnen worden.

Start kabinet

Als de nieuwe ministersploeg compleet is, komt het nieuwe kabinet bij elkaar voor een overleg. Dit heet het constituerend beraad. Daarbij verklaren de ministers het eens te zijn met het regeerakkoord. De ministers en staatssecretarissen worden daarna ten overstaan van de koning beëidigd.

Regeringsverklaring

Het nieuwe kabinet stelt een regeringsverklaring op met daarin de hoofdlijnen van het regeerakkoord. De minister-president spreekt de regeringsverklaring uit in de Tweede Kamer.

Het werd een minderheidskabinet!

Nadat enkele politieke partijen elkaar uitgesloten hadden inzake een coalitie, werd het uiteindelijk een minderheidskabinet van D66, VVD en CDA.

De (toekomstige) oppositie noemt een minderheidskabinet spottend een ‘experiment’, maar als D66, VVD en CDA zo doorgaan, is het zeker niet de eerste keer dat in Nederland een minderheidskabinet wordt uitgeprobeerd.

Kijkend naar het verleden: het laatste minderheidskabinet stond in 2010 op het bordes, toen VVD en CDA met gedoogsteun van de PVV een kabinet vormden. Dat verliep prima, totdat er afspraken gemaakt moesten worden over extra bezuinigingen. Geert Wilders wilde daar toen niet aan meewerken en trok zijn gedoogsteun terug. Het kabinet viel na nog geen twee jaar, met als gevolg een litteken in het vertrouwen in de PVV dat nog steeds gevoeld wordt in Den Haag.

Hoe een minderheidskabinet werkt en waarom ministers straks hard aan de bak moeten voor elke stem

Wat is een minderheidskabinet, en hoe is dat anders dan een ‘normaal’ kabinet?

Normaal gesproken wordt een kabinet gesteund door minimaal 76 zetels in de Tweede Kamer, een meerderheid van de 150 beschikbare zetels dus. Dat is belangrijk, want een kabinet kan niet zomaar plannen doorvoeren. Daar is steun van de Kamer voor nodig.

Bij een minderheidskabinet betekent dit een minderheid van Kamerzetels. Dat betekent dat voor ieder plan, op zoek moet worden gegaan naar andere partijen om het plan te steunen. In de politiek is het veelal ‘geven en nemen’. Dat betekent dat die andere partijen daar dan ook iets voor terugwillen. Ook kan het minderheidskabinet ‘gedoogsteun’ vragen van een oppositiepartij. Die partij is daarmee geen formeel deel van het kabinet, maar kan zich wel binden aan bepaalde afspraken. Dat is geen eenvoudige constructie. Een ‘gedoogpartner’ kan de gedoogsituatie loslaten indien plannen niet de gewenste richting opgaan.

Voordelen van een minderheidskabinet

Er kan afwisselend een meerderheid gezocht worden aan zowel de linker- als de rechterkant van de Kamer. Dat maakt het als kabinet veel flexibeler.
Indien er over het klimaatbeleid gediscussieerd wordt, kan het huidige minderheidskabinet bijv. steun zoeken bij GroenLinks-PvdA. Bij een strenger asielbeleid zou steun gezocht kunnen worden bij JA21.
Voor de oppositie is er meer ruimte in een minderheidskabinet. 50Plus-leider Jan Struijs meldde eerder: „Dan heb je per onderwerp invloed. Dat is een veel gunstigere situatie voor ons”.

Nadelen van een minderheidskabinet

Van ministers wordt veel politieke onderhandelingskracht vereist. Ze moeten zich meer inspannen voor steun van hun plannen.
Het is eenvoudiger de steun van politieke partijen te krijgen bij positieve plannen. Bij plannen die als negatief worden ervaren, is steun vinden veel moeilijker.

En de Eerste Kamer dan?

Sinds het eerste kabinet van Mark Rutte in 2010 is er eigenlijk al een minderheidskabinet. Het bleek eerder dat het vaak lastig is in formaties om een meerderheid in de Tweede en Eerste Kamer te krijgen. Die situatie is dus niet vreemd.

Deze situatie verschilt echter. Zowel in de Eerste én in de Tweede Kamer moeten meerderheden gezocht worden en dat bij verschillende verhoudingen. In de Eerste Kamer is de BBB nog een redelijk grote fractie. In de Tweede Kamer daarentegen, heeft de BBB niet zo veel meer te betekenen. Daarnaast is de minderheid in de Eerste Kamer niet eerder zo klein geweest als de coalitie nu. Dat betekent dat niet één steunbetuiger, maar meerdere steunbetuigers gezocht én gevonden moeten worden.

En waar staan we nu?

Het is 27 januari 2026:

D66, VVD en CDA zijn het op hoofdlijnen eens.
Diezelfde avond gaan de fracties van de drie partijen het akkoord bespreken.
Vrijdag 30 januari 2026 willen de partijen hun coalitieakkoord presenteren.

Stand van zaken op 27 januari 2026

De partijleiders willen aan de slag met internationale en nationale veiligheid, meer betaalbare woningen, migratie in bedwang krijgen en investeren in de nieuwe economie. “Dat gaan we met zijn drieën doen, maar we hebben ook zin om samen te werken met alle andere partijen in de Kamer”, zei Jetten.

Dat laatste moet ook wel, want D66, CDA en VVD vormen straks een minderheidscoalitie. In de Tweede Kamer komen ze tien zetels tekort en zullen ze dus op zoek moeten naar steun bij de oppositie.

Deze formatie is vooral vergeleken met vorige edities snel gegaan. De verkiezingen waren op 29 oktober 2025. D66, CDA en VVD zitten sinds 8 december bij elkaar.

Geld was laatste, moeilijke horde

Vooral het financiële hoofdstuk duurde aanvankelijk wat langer dan verwacht. Er moet veel geld worden uitgegeven aan de vergrijzing, extra defensie-uitgaven, asiel en stikstof- en klimaatplannen.

De partijen zijn het erover eens dat hier geld naartoe moet. Er werd de laatste dagen, ook in het weekend, vooral nog flink onderhandeld waar dat vandaan moest komen.

Daarbij hebben de drie ook wensen waarvoor zij extra willen investeren. Bijvoorbeeld in zorg en onderwijs, zei Jetten. “Die totale financiële puzzel wilden we goed leggen.” Daarbij, zei de D66-leider, mag de staatsschuld niet oplopen, zodat de rekening niet terechtkomt bij de volgende generaties.

3 Februari a.s. vindt het Kamerdebat plaats waarin de formateur wordt aangewezen. Dat zal Jetten worden als leider van de grootste partij. Hij is ook de beoogd premier. In die fase wordt de kabinetsploeg door hem samengesteld.

Bontenbal blijft als CDA-fractievoorzitter in de Kamer, maakte hij al eerder bekend. Yesilgöz moet nog een besluit nemen of zij het kabinet instapt of in de Kamer blijft.

Rond 23 februari moet het nieuwe kabinet dan worden beëdigd.

28 Januari 2026: de drie partijleiders gaan teksten nalopen enfinetunen

De “puntjes op de i zetten” betekent vooral dat alle afspraken en teksten nog een laatste keer met elkaar worden doorgenomen. De partijleiders van D66, VVD en CDA zitten daarom op 28 januari 2026 bij elkaar.

“We moeten een aantal dingen finetunen“, zegt CDA-leider Bontenbal. Hij verwacht dat het akkoord dat ze vrijdag presenteren uit meer dan 50 pagina’s zal bestaan.

28 Januari 2026 komen de drie partijleiders nog een keer bij elkaar. “Om er een definitieve klap op te geven”, zegt Jetten. “En dan staat alles in het teken van de presentatie van vrijdag.”

Nadat de teksten op orde zijn bevonden, gaan de partijleiders om tafel met hun eigen fractie die ook moet instemmen met het akkoord. “We lezen rustig het akkoord, voeren het gesprek erover en kijken elkaar diep in de ogen: gaan we er met zijn allen voor?”, zegt D66-leider Jetten.

“Het is gewoon een reguliere fractievergadering”, zegt Bontenbal erover. “Ik denk niet dat het bij ons op een stemming hoeft aan te komen. De woordvoerders zijn op heel veel onderwerpen al meegenomen.”

Wanneer die fractievergaderingen plaatsvinden, is nog onduidelijk. Bontenbal zegt vandaag, Jetten heeft het over “ergens tussen nu en vrijdag”. Volgens Jetten zullen de drie fracties gelijktijdig vergaderen.

Ook de Tweede Kamer-fracties van D66, VVD en CDA moeten nu akkoord gaan. De VVD-fractie komt 28 januari 2026 bijeen om de plannen te bespreken, van de andere twee is nog niet bekend wanneer ze samenkomen.

Als dat allemaal soepel verloopt, wordt vrijdag 30 januari 2026 het akkoord met inhoudelijke afspraken officieel gepresenteerd. Dan zal blijken wat de partijen de komende jaren voor elkaar willen krijgen.

Hoe zien de komende weken eruit voor het aankomende kabinet?

Een presentatie van het akkoord, een debat in de Tweede Kamer en een screening door de AIVD: voordat de nieuwe bewindslieden op de bordesfoto kunnen, staan er nog heel wat belangrijke punten op de agenda.

29 Januari 2026: fracties D66, VVD en CDA scharen zich achter akkoord met titel ‘Aan de slag

De fracties van de drie toekomstige regeringspartijen stemmen in met het coalitieakkoord. Dat is de uitkomst van urenlang overleg binnen de fracties van D66, VVD en CDA. Details ontbreken nog, maar het akkoord krijgt de naam Aan de slag, zo bevestigen Haagse ingewijden na berichtgeving in De Telegraaf.

De Telegraaf berichtte ook dat de drie partijen een strenge begrotingsdiscipline willen nastreven, waarbij het begrotingstekort onder de twee procent moet blijven. Daarover wilden de partijen niets zeggen.

D66-leider en beoogd premier Jetten zei dinsdag wel al dat er duidelijke keuzes zijn gemaakt op thema’s als binnenlandse en internationale veiligheid, meer betaalbare woningen en defensie. Daarbij is het de bedoeling volgens Jetten “de rekening niet naar toekomstige generaties door te schuiven”.

Vanochtend bespreken de partijleiders de tekstuele aanpassingen en dan kan vrijdag het akkoord gepresenteerd worden.

29 januari 2026: Eerste details coalitieakkoord D66, VVD en CDA uitgelekt: dit verandert er

Woensdagavond accordeerden de fracties van D66, VVD en CDA de hoofdlijnen van het akkoord. Enkele gegevens over de inhoud daarvan: gefocussed zal worden op een streng financieel beleid, met het streven het begrotingstekort onder de twee procent te houden. Dat is afwijkend van de Europese norm, die een maximum van drie procent toestaat. (Dit is de lead van bovengenoemd artikel van vandaaginside.nl.)

Bovendien wordt een extra bezuiniging van 50 miljoen euro op de publieke omroep geschrapt. Deze besparing zou bovenop de eerder aangekondigde bezuiniging van 100 miljoen komen die was afgesproken tijdens de onderhandelingen over het schrappen van de onderwijsbezuinigingen.

Tijdens de formatie bleek het financiële kader een van de grootste discussiepunten. D66 en CDA zagen ruimte om de staatsschuld te laten oplopen voor extra investeringen (bijv. om aan de NAVO-norm te voldoen). De VVD daarentegen wilde de uitgaven juist strak beperken.

Ook zal het kabinet Jetten niet instemmen met eurobonds. Eurobonds zijn gezámenlijk afgesloten Europese leningen. Brussel deed al eerder voorstellen voor zulke leningen (bijv. om de economische schade van corona te herstellen of om Oekraïne te steunen). Nederland verzette zich daar ook al eerder tegen, m.n. omdat Nederland zelfstandig veel voordeliger kan lenen.

Vandaag worden de ‘laatste puntjes op de i gezet’. Het zal dan voornamelijk om slordigheden en taalfouten gaan.

Vanaf 30 januari 2026

Coalitieakkoord: 19 miljard voor defensie, forse bezuinigingen op zorg, uitkeringen

“De coalitie van D66, VVD en CDA wil “bouwen aan een beter Nederland”. “Wij geloven dat de samenleving weer een politiek wil die laat zien dat mét elkaar meer oplevert dan tegen elkaar, staat in het voorwoord van Jetten (D66), Yesilgöz (VVD) en Bontenbal (CDA).” Dit is de lead van bovengenoemd artikel van nos.nl.

De drie partijen willen met stikstofbeleid en op de woningmarkt doorbraken bereiken. Tegelijkertijd waarschuwen zij dat dat “hard werken” wordt en dat elke euro maar éen keer uitgegeven kan worden. Nederland moet daarom af en toe een “pas op de plaats maken”, zodat er geld overblijft voor investeringen in de toekomst.

Voor defensie bijvoorbeeld wordt de komende jaren 19 miljard euro uitgetrokken. En er wordt ook flink bezuinigd, bijvoorbeeld op de zorg en de sociale zekerheid.

Voor alle plannen geldt: een Kamermeerderheid ontbreekt nog. Dus het hangt van de gesprekken met oppositiepartijen af of de plannen doorgaan, worden aangepast of niet doorgaan.

Overzicht aan van de coalitieplannen per deelterrein.

Economie

Inzet is 1,5 procent economische groei
Nationale investeringsinstelling voor leningen die de markt niet aandurft
Investeringen in digitalisering en AI
Vergroten experimenteerruimte voor jonge techbedrijven

Toelichting

Economische groei

Het coalitieakkoord vermeldt dat ‘economische groei een van onze belangrijkste missies’ is. De norm van 1,5 procent economische groei per jaar uit het rapport-Wennink wordt leidend. ‘Als dat niet wordt gehaald, sturen we bij.’

Meer ruimte moet er komen voor private investeringen voor het bedrijfsleven. Er moet ingezet worden op ‘rust, stabiliteit en voorspelbaarheid’. Mensen worden gestimuleerd om meer te gaan beleggen. Start-ups en scaleups krijgen meer mogelijkheden hun mensen te betalen in aandelen en opties. De overheid zet het Nationaal Groeifonds in en komt met een nieuwe investeringsinstelling. Voor ondernemers wil de coalitie doorgaan met het wegnemen van te veel regels. De ambitie van 500 te schrappen regels per jaar blijft staan. ’Dat ondermijnt vertrouwen, en dat kunnen we ons niet permitteren nu we voor grote transities en uitdagingen staan.’ Door targets op te leggen aan de ministeries moet er een ‘eenvoudige en betrouwbare’ overheid ontstaan.

Dataopslag gevoelige gegevens

Nederland is te afhankelijk van Amerikaanse clouddiensten. Dat zeiden Nederlandse tech-aanbieders in de Tweede Kamer. Die zorgen worden gedeeld door een ruime meerderheid in de Tweede Kamer, die het liefst snel zou overstappen op Nederlandse dataopslag.

Kamerleden van formerende partijen zeggen dat er in het coalitieakkoord, dat vrijdag gepresenteerd zal worden, al ambitieuze plannen staan over de opslag van gevoelige persoonsgegevens. De coalitie wil een Nederlandse Digitale Dienst oprichten. Deze ‘rijksbrede dienst’ moet ervoor zorgen dat de overheid minder afhankelijk wordt van externe IT-leveranciers. Daarvoor zou meer IT-talent in dienst van het Rijk moeten komen. Ook wordt gekeken naar een verantwoorde inzet van data en AI binnen de overheid.

Meer inzetten op digitale soevereiniteit

Bij aanbestedingen op dit vlak wordt dan ook meer gekeken naar veiligheid en onafhankelijkheid. De coalitie wil kijken naar het inzetten op Europese alternatieven op digitaal vlak. Om zelf ook meer kennis in huis te halen krijgen IT’ers van de overheid een ander salarispad en worden ambtenaren geschoold op gebied van technologie en het inzetten van kunstmatige intelligentie.

Wonen en vervoer

Hypotheekrenteaftrek blijft in stand
Vanaf 2029 jaarlijks 1 miljard euro voor bouw betaalbare woningen
Betere doorstroming en voorkomen ‘scheefwonen’
Voor nieuwe huurders in sociale huurwoningen wordt ook de vermogenstoets ingevoerd
Nieuwe infrastructuur gekoppeld aan nieuwe woningen
Aanpakken achterstallig onderhoud wegen, bruggen, viaducten
Nog 1 jaar verlenging verlaging brandstofaccijns (benzine)
Betere bereikbaarheid ov-knooppunten voor fietsers
Minimumleeftijd en helmplicht fatbikes

Toelichting

Minstens dertig grootschalige nieuwbouwlocaties

Die moeten er komen, zo meent de coalitie. ‘Dat kunnen steden of wijken zijn. Verspreid door het hele land.’

Woningbouw

Er moet meer gebouwd worden. Dat kan deels bereikt worden door fors te snoeien in de bezwaarprocedures. Daarnaast is het gemeenten niet langer toegestaan om met eigen eisen voor nieuwbouw te komen.

Accijns

Genoemd wordt een belasting op basis van de grootte van een voertuig.

Voorwaarde is dan wel dat het niet duurder is dan het stelsel nu, staat er. Rekeningrijden haalt het waarschijnlijk dan niet, omdat een nieuw stelsel rekening moet houden met gebieden met een mindere bereikbaarheid.

Defensie en veiligheid

19 miljard extra naar defensie
Krijgsmacht opschalen naar 122.000 mensen
Lelystad Airport voor defensie- én vakantievluchten
Meer capaciteit voor inlichtingendiensten (MIVD en AIVD)
Burgers en bedrijven betalen via de belastingen een ‘vrijheidsbijdrage’
Meer wijkagenten, cyber- en zedenrechercheurs
100 miljoen euro naar gevangenissen
Boetesysteem voetbalclubs als politie-inzet nodig is in stadion

Toelichting

‘Vrijheidsbijdrage’ van 3,5 miljard euro

Er komt een zogeheten ‘vrijheidsbijdrage’ om de extra uitgaven op defensie deels te dekken. In het voorstel staat het committeren aan de verhoogde Navo-norm van 3,5 procent van het bbp. Hiermee wil de coalitie in 2027 drie miljard euro ophalen, oplopend naar 5,1 miljard vanaf 2027. Op termijn zal er zo’n 16 tot 19 miljard euro extra aan defensie uitgegeven zal worden.

Dit moet wel ergens van betaald worden. Deels worden die kosten gedekt door deze ‘vrijheidsbijdrage’, een belasting dus. Die wordt deels bij de burger neergelegd en deels bij het bedrijfsleven. Bedrijven betalen 1/3 deel. Burgers 2/3 deel. In totaal komt de vrijheidsbijdrage neer op een bedrag van ongeveer 3,5 miljard euro voor burgers.

Voor bedrijven en burgers gaan dus de belastingen omhoog. De coalitiepartners hebben er vertrouwen in dat het minderheidskabinet de nodige stappen kan zetten. ‘Bezuinigingen zijn goed uit te leggen’, aldus Bontenbal. Met een vergrijzende samenleving en stijgende zorgkosten is de zorg volgens de CDA-leider ‘niet toekomstbestendig’. ‘Doorgaan op de huidige weg, vinden we onacceptabel’, vulde Jetten aan. De lastenverhoging om de defensie-uitgaven deels te bekostigen kan de samenleving ook aan, meent de aanstaande premier. ‘Het gaat goed met de economie en met de koopkracht. Daarom vinden we het verantwoord aan iedereen een bijdrage te vragen. Aan burgers en bedrijven.’

Internationale veiligheid

Duidelijk aandacht wordt besteed aan defensie en internationale veiligheid. De `geopolitieke spanningen rond de Navo en Europa worden in de tekst duidelijk genoemd. De Navo wordt nog steeds gezien als de hoeksteen van de collectieve veiligheid. De partijen willen bouwen aan een Europese pijler binnen de militaire alliantie. De VS is de wereldmacht waarmee de meest belangen gedeeld worden. Maar ze willen de Amerikanen wel aanspreken “wanneer hun acties onze waarden en belangen ondermijnen”. Ondertussen willen de drie de “eenzijdige afhankelijkheid” van de VS afbouwen, “bijvoorbeeld op het gebied van defensie, software, en kritieke grondstoffen”.

Uitbreiding van de Europese Unie

De uitbreiding van de Europese Unie met nieuwe lidstaten ligt traditioneel erg gevoelig in Nederland. In het akkoord staat dat de nieuwe coalitie zich op dit punt realistisch wil opstellen, “waarbij uitbreiding ook vanuit een geopolitieke context wordt bekeken”. Dat zou kunnen betekenen dat landen als Oekraïne, Moldavië en Noord-Macedonië wel lid zouden kunnen worden, maar nog niet alle rechten krijgen die bij een lidmaatschap horen. Die zouden ze moeten “verdienen”.

Eurobonds

De nieuwe coalitie staat “constructief” tegenover gezamenlijk lenen, maar vermijdt het woord eurobonds. Nederland wil niet garant staan voor schulden van andere landen. In Brussel leidt de Haagse eurobonds-weerstand tot veel taaldiscussies over wat wel of niet zo mag heten.

Er zijn verschillende ideeën over wat een eurobond is. In de ruime definitie zijn het alle gezamenlijke leningen, waar de EU-landen ook gezamenlijk de risico’s voor dragen.

Het huidige demissionaire kabinet hanteert de volgende definitie van wat een eurobond is: garant staan voor de nationale schulden van andere EU-landen.

Die definitie nemen D66, CDA en VVD nu over. Dat biedt een uitweg voor de VVD, de partij waar eurobonds het gevoeligst liggen. Zo kan een nieuw kabinet zeggen tégen eurobonds te zijn, maar hoeft het zich niet te verzetten tegen gezamenlijke Europese leningen.

Opkomstplicht leger

Er wordt gewerkt aan een krijgsmacht van ‘minstens 122.000 mensen’. Indien dit aantal niet bereikt worden, wordt overwogen andere stappen te nemen, zoals de herinvoering van een selectieve opkomstplicht.

Vereenvoudiging van aanbestedingsprocedures of het voorfinancieren van productie in de defensie-industrie

De bescherming van Oekraïne blijft essentieel voor de veiligheid van Europa, de Nederlandse steun wordt ‘onverminderd voortgezet’.

Nieuwe regering wil Lelystad Airport openen voor vakantievluchten

Lelystad Airport moet toch opengaan voor burgerluchtvaart. Dat staat in het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA. Ze denken “initieel” aan 10.000 vliegbewegingen per jaar van en naar het vliegveld. Wel stellen ze als voorwaarde dat Lelystad Airport aan alle wettelijke eisen voldoet, zoals een natuurvergunning.

Het coalitieakkoord zegt dat het vliegveld door Defensie in gebruik wordt genomen als luchtmachtbasis en voor “civiel medegebruik.” Het aantal van 10.000 vliegbewegingen komt overeen met waarvoor Lelystad Airport een natuurvergunning heeft aangevraagd.

Daar waar D66 in eerste instantie tegen het openen van Lelystad Airport voor groothandelsverkeer was, was de VVD altijd voor. CDA veranderde van standpunt naar openen van de luchthaven als aan “randvoorwaarden” voor schoner en stiller vliegen zou worden voldaan en als problemen met laagvliegroutes zouden zijn opgelost.

Het nieuwe kabinet wil de problemen rond de natuurvergunning oplossen. Het coalitieakkoord schrijft dat de totale uitstoot van CO2 van Schiphol en Lelystad Airport in 2030 lager moet zijn dan die van Schiphol alleen in 2024.

Daarmee blijkt er nu in de Tweede Kamer een meerderheid voor de opening van Lelystad Airport voor vakantievluchten. Partijen op de rechter flank, zoals de PVV, Forum voor Democratie, JA21, SGP en vrijwel zeker ook de van de PVV afgesplitste Groep Markuszower, zijn altijd voor vakantievluchten geweest. Samen met de coalitie hebben zij 111 zetels in de Tweede Kamer.

Zorg en sociale zekerheid

Eigen risico van 385 naar 460 euro
Schrappen fiscale aftrek zorgkosten
Eigen bijdrage wijkverpleging
Vanaf 2033 AOW-leeftijd omhoog met levensverwachting
WW-uitkering van twee naar een jaar
Schrappen huishoudelijke hulp voor mensen met genoeg geld
Gratis schoolfruit
Suikertaks

Toelichting

Snijden in de zorg

Duidelijk is dat geld opgehaald moet worden door flink te snijden in de zorg en de sociale zekerheid. De verhoging van het eigen risico in de zorgverzekering moet bijna 6 miljard opleveren. Hervorming van de arbeidsongeschiktheid levert ruim 1 miljard op en de werkloosheidsuitkering wordt verkort. Dit laatste levert 1,3 miljard euro op. Het is de vraag hoe Groenlinks-PvdA en bijv. de SP zullen reageren op het feit dat in de zorg gesneden wordt.

Ondertussen laat de Patiëntenfederatie Nederland weten ‘grote zorgen’ te hebben over het verhogen van het eigen risico en spreekt vakbond Nu’91 van een verdere afbraak van de zorg. Patiëntenfederatie Nederland vreest dat deze maatregelen zorgen voor een verhoogd risico op zorgmijding. “De Patiëntenfederatie” benadrukt dat het trapsgewijze eigen risico chronisch zieken nauwelijks helpt omdat zij vaak en veel zorg nodig hebben.

Wat betreft het basispakket: middelen die beschikbaar zijn in de vrije verkoop, zullen niet meer worden vergoed. “Het betekent ook dat allerlei nieuwe behandelingen, die misschien wel effectief maar wel duur zijn zijn, toch niet of pas later aan het basispakket worden toegevoegd’, legt zorgeconoom Xander Koolman uit.

Mensen die zorgkosten moeilijk of niet kunnen betalen, kunnen een compensatie van de gemeente krijgen. De Patiëntenfederatie denkt dat deze regeling ‘tot veel bureaucratie en tot ongewenste verschillen tussen gemeenten’ zal leiden. “We maken het leven van patiënten hiermee allesbehalve makkelijker”, oppert waarnemend-directeur van de federatie Linda Daniels. Dokters van de Wereld noemt de plannen ‘een mokerslag voor de toegankelijk zorg van miljoenen mensen in Nederland.”

Daar plaatst econoom Koolman een kanttekening bij: de verhoging van het eigen risico gebeurt niet in één keer, maar in stapjes van 150 euro. Ofwel: als men een zorgrekening ontvangt, moet de eerste keer 150 euro worden betaald. De rest wordt vergoed. Bij de tweede behandeling gaat er weer 150 euro af, tot het eigen risico van 460 euro op is. Dit gebeurt om te voorkomen dat mensen in geldnood komen vanwege een dure medische behandeling. De trapsgewijze betaling is in tegenstelling tot het huidige eigen risico van 385 euro, dat in een keer betaald moet worden, tenzij de zorgkosten lager uitvallen. Daarnaast staat in de plannen dat chronisch zieken tegemoet gekomen via gemeenten. Daarvoor is 350-miljoen euro opzij gezet.

Huishoudelijke hulp

In de plannen staat dat de huishoudelijk hulp niet langer wordt vergoed uit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo).

Bezuinigingen op de ouderenzorg

Vanaf 2030 wordt bijna 2 miljard bezuinigd op de ouderenzorg. Gevolgen? Ouderen moeten in een verpleeghuis meer betalen en er wordt gekort op de huishoudelijke hulp.

Meer over ouderenzorg

Aftrek zorgkosten wordt geschrapt

De aftrek voor specifieke zorgkosten wordt per 2028 volledig geschrapt. voor de schatkist levert dit strcutureel 618 miljoen op.

AOW en koppeling met het minimumloon

Deskundigen waarschuwen al langer dat de vergrijzing onbetaalbaar wordt als er niets gebeurt aan de AOW. Het aanstaande kabinet wil vanaf 2033 de AOW-leeftijd mee laten stijgen met de levensverwachting.

VVD-leider Yesilgöz zegt dat het noodzakelijk is om in de toekomst iets te doen aan de AOW. Ze zegt dat het pas over een paar jaar, zeven jaar om precies te zijn, zal gebeuren. “Nu gebeurt er niets.”

Over de koppeling met het minimumloon wordt in het coalitieakkoord niet gesproken. Die blijft dus overeind’.

Meer over dit onderwerp

AOW en de diverse uitkeringsvormen

AOW.nu berichtte u daar al eerder over. In het coalitieakkoord staat: “We onderzoeken hoe de complexiteit van 21 samenlevingsvorming in de AOW is op te lossen.” Verder is er nog geen informatie bekend.

Aankondiging brede hervorming van het belasting- en toeslagenstelsel

De algemene heffingskorting en de ouderenkorting, zijn belangrijk voor veel AOW’ers. Uiterlijk eind 2026 komt het kabinet met een hervormingsagenda. Er is dus nog geen duidelijkheid over de financiële ontwikkelingen voor wat betreft de hoogte van de AOW.

Fiscalisering van de AOW

Dit is al jaren een aandachtspunt. Hoe moet de AOW verder gefinancierd worden? In het coalitieakkoord komt dit punt niet aan de orde.

Duur WW-uitkering korter

De WW-uitkering wordt met ingang van 1 januari 2028 verkort van twee naar één jaar. Het idee is dat de WW-uitkering in de eerste paar maanden, direct na ontslag, wel wat hoger komt te liggen. Vanaf 2030 wordt de uitkering in de eerste twee maanden verhoogd naar 80 procent van het salaris. Het wordt echter lastiger om aanspraak te maken op ww. Werknemers moeten, voorafgaand aan hun ontslag, 42 van de 52 werken hebben gewerkt en bouwen voortaan een halve maand ww-recht per gewerkt jaar op. D66, VDD en CDA willen hierover in gesprek met de sociale partners, werkgevers en werknemers.

Samenvoeging kinderbijslag en kindgebonden budget

Deze worden samengevoegd tot één regeling, uitgevoerd door de SVB. Het vaste bedrag per kind gaat omhoog, terwijl het inkomensafhankelijke deel daalt.Ouders krijgen het geld voortaan maandelijks uitgekeerd. Voor deze hervorming wordt structureel 600 miljoen euro gereserveerd.

Meer uren werken moet netto meer opleveren

Daarmee moet het personeelstekort teruggedrongen worden (bijv. in de zorg en het onderwijs). Zo wordt onderzocht of de Wet onderscheid arbeidsduur kan worden versoepeld, zodat werkgevers werknemers die voltijds werken extra mogen belonen via een voltijdsbonus. Ook een arbeidskorting per gewerkt uur en een meerurenvoordeel voor mensen die hun contract uitbreiden worden verkend.

Maximum dagloon wordt met ingang van 2029 met 20 procent verlaagd

Het gevolg is dat mensen met een hoger inkomen een lagere uitkering bij werkloosheid of arbeidsongeschikheid ontvangen. Omdat de koppeling met het maximum premieloon gehandhaafd blijft, leidt dit tot lagere premie-inkomsten voor de overheid. Derhalve komt er een lastenverzwaring om het begrotingstekort te beperken.

Suikertaks

Niet alleen is er sprake van een sterk toenemende vergrijzing, mensen worden ook ongezonder. Er wordt gericht gekeken naar preventie op jonge leeftijd en het ‘onaantrekkelijker maken van ongezonde keuzes’. De coalitie gaat dan onder meer de verkoop van tabak verbieden aan 21-minners en komt er een suikertaks op voorverpakte producten. Daarmee moet op termijn 850 miljoen euro worden opgehaald.

Asiel en migratie

De spreidingswet die asielzoekers over gemeenten verdeelt, blijft gelden
Asielnoodmaatregelenwet en tweestatusstelsel worden uitgevoerd
Hardere aanpak criminele asielzoekers
Meer geld naar de asielketen (procedures en opvang)
Maatregelen arbeidsmigratie: alleen werknemers die nodig zijn

Toelichting

Doorgaan met het aangescherpte asielbeleid

Wat de minderheidscoalitie betreft, moeten de asielwetten die nu in de Eerste Kamer voorliggen gewoon worden doorgezet als de senaat deze aanneemt. Terwijl D66 tegen die wetten was, had ook het CDA in eerste instantie twijfels. Een stevig asielbeleid is vooral voor de VVD belangrijk. Er komen, boven op die wetten, nog een paar extra nationale maatregelen, zoals de mogelijkheid om noodmaatregelen te treffen als er ineens veel meer mensen asiel aanvragen dan verwacht. Tegelijkertijd blijft de spreidingswet behouden.

Internationale ‘asieltop’

Deze wordt georganiseerd met als doel het Europees immigratiebeleid zodanig aan te passen, dat onder meer asielprocedures buiten Europa plaatsvinden. Er komen ‘aanvullende instroombeperkende maatregelen’ waaronder ‘mogelijk een tijdelijke noodstop op de nareis van subsidiair beschermden’.

Investeren in ontwikkelingssamenwerking

Vanaf 2027 wordt 257 miljoen euro voor ontwikkelingssamenwerking vrijgemaakt. In dat licht moeten ook initiatieven rond asiel en migratie worden gezien. Het akkoord pleit voor een ‘nieuw modern, streng en menswaardig migratiemodel’ en het moderniseren van het internationaal vluchtelingenrecht.

Energie, klimaat

Crisiswet netcongestie, oplossen overvolle net
Investeringen in wind op zee
Investeringen in groene waterstofproductie en -levering
Meer kernenergie, ook met kleine reactoren (SMR’s)
Opslag van CO2 op de Noordzee

Toelichting

20 Miljard voor stikstofproblematiek

Daarbij trekt het aankomende kabinet 20 miljard euro uit om de stikstofproblemen in het land nu écht op te lossen. Nederland zit al sinds 2019 ‘op slot’, omdat er te veel stikstof uit wordt gestoten. Daardoor kunnen er nauwelijks nog vergunningen worden afgegeven om grote infrastructurele projecten te starten of woningen te bouwen.

Als het aan de nieuwe coalitie ligt, komen er harde stikstofdoelen voor meerdere sectoren. Voor de landbouw ligt dat bij 42 tot 46 procent minder ammoniakuitstoot in 2035. In 2030 moet een tussendoel zijn gehaald. Als dat niet lukt, kan het beleid worden aangescherpt. Gedwongen uitkoop of het verminderen van dierrechten wordt niet uitgesloten.

Het nieuwe kabinet wil opnieuw zones rond natuurgebieden aanwijzen waar boeren minder stikstof mogen uitstoten dan elders in het land. Ze kunnen dat doen door te innoveren, maar verplaatsen of stoppen zijn ook mogelijkheden. “Het zijn voorbeelden van nieuwe plannen die grote gevolgen zullen hebben voor boeren en tuinders”, zegt Koopmans. Voor LTO is het belangrijk dat boeren daarbij zelf regie houden en keuzes kunnen maken die passen bij hun bedrijf.

CO2-heffing

De nationale CO2-heffing voor de industrie wordt geschrapt. Dat moet zorgen dat alle partijen onder dezelfde regels en voorwaarden opereren.

Onderwijs en wetenschap

Bezuinigingen in het onderwijs gaan van tafel. In 2027 wordt 1 miljard euro meer vrijgemaakt. Dat loopt na een aantal jaren op tot 1,5 miljard.
Tegengaan verschillen in faciliteiten tussen mbo en hoger onderwijs
De vrijheid van onderwijs in artikel 23 van de grondwet staat niet ter discussie
Leraren en schoolleiders krijgen meer mogelijkheden zich te ontwikkelen
Investeringen in onderzoek en wetenschap, samen met bedrijfsleven
Studiebeurs voor uitwonenden gaat omhoog
Minder niet-EU-studenten, en zij kunnen worden gescreend op spionagerisico.

Toelichting

Miljarden extra voor onderwijs

Structureel wordt 1,5 miljard euro voor onderwijs en wetenschap uitgetrokken. Eerdere bezuinigingen worden met dit geld teruggedraaid.

Er wordt geïnvesteerd in meer leraren, betere onderwijskwaliteit en een sterkere onderwijsinspectie.

MBO, onderzoek en wetenschap krijgen extra middelen. De koopkracht van studenten neemt toe.

Let op: dit zijn plánnen! Het minderheidskabinet moet eerst steun verwervan van oppositiepartijen in de Tweede en vervolgens de Eerste Kamer.

Reacties op het coalitieakkoord

Reactie van de Seniorencoalitie

“Het Coalitieakkoord dat D66, CDA en VVD vandaag hebben gepresenteerd heeft vergaande gevolgen voor ouderen, stelt De Seniorencoalitie, een samenwerkingsverband van zeven ouderenorganisaties waar ANBO-PCOB onderdeel van is. Met name de verhoging van het eigen risico, het verder opschuiven van de AOW-leeftijd en de bezuinigingen op ouderenzorg worden als zorgwekkend gezien. Positief is dat er werk wordt gemaakt van woonoplossingen voor ouderen.” Dit is de lead van bovengenoemd artikel van seniorenjournaal.nl.

Alhoewel het beleid toekomstgericht is, vergroot het het risico op ongelijkheid tussen vitale en kwetsbare ouderen. Het gevoel ontstaat dat het niet de sterkste schouders zijn die de zwaarste lasten dragen. De Seniorencoalitie verwijst naar de belofte van toekomstig premier Rob Jetten om te streven naar een samenleving waarin ‘jong en oud naar elkaar omkijken’.

Negatieve punten

Met het verhogen van het eigen risico naar € 460,00, worden ouderen zwaarder getroffen omdat zij vaker een beroep doen op de zorg.
De huishoudelijke hulp via de Wmo wordt beperkt.
Er komt een eigen bijdrage voor wijkverpleging.
Teleurstellend is ook dat de resterende €470 miljoen voor ouderenzorg, bedoeld voor samenredzaamheid en geclusterde woonvormen, niet aan ouderenzorg wordt besteed.
De versnelde koppeling van de AOW-leeftijd aan de levensverwachting vergroot de onzekerheid voor mensen met pensioenplannen. Voor ouderen met een kwetsbare gezondheid is langer doorwerken vaak niet haalbaar. Zoals de plannen nu zijn ingestoken, ligt de AOW-leeftijd in 2060 op 70 jaar en 6 maanden. De Seniorencoalitie vindt dat de AOW-leeftijd niet onbeperkt verder kan worden opgerekt.

Positieve punten

Investeringen in zorgzame buurten en gemeenschapsontwikkeling, die ouderen helpen langer zelfstandig te wonen.
Vergunningsvrij maken van mantelzorgwoningen.
Sterke nadruk op mantelzorg kan ertoe leiden dat ouderen zonder sociaal netwerk dit mislopen.
Aandacht voor respijtzorg.

Verdere aandachtspunten

Een uitwerking van het Hoofdlijnenakkoord Ouderenzorg ontbreekt. De Seniorencoalitie vreest dat dit betekent dat er nog verdere bezuinigingen op de ouderenzorg volgen.
Weliswaar is de aandacht voor digitalisering en cybersecurity positief. De aandacht richt zich vooral op jongeren. De praktijk geeft aan dat juist ouderen vaak het slachtoffer van internetfraude zijn. De Seniorencoalitie hoopt daarom dat de digitale veiligheid en weerbaarheid van senioren nadrukkelijk op de agenda van het nieuwe kabinet komt.

Anneke Sipkens, directeur-bestuurder van ANBO-PCOB, over het gepresenteerde akkoord: “We moeten langer doorwerken, een eigen bijdrage betalen voor defensie, meer betalen aan zorg, de wijkverpleging wordt afgeschaald… niet iedereen heeft die mogelijkheid. Ik spreek dagelijks mensen die hun best doen en toch tegen hun grenzen aanlopen. Niet iedereen hééft een netwerk of kan langer doorwerken. Beleid moet uitgaan van de werkelijkheid van mensen, niet van het ideaalbeeld. Het is goed dat dit kabinet inzet op langer zelfstandig wonen, bouwen, doorstroming en op ondersteuning in de wijk, dat sluit wel aan bij wat veel ouderen zelf graag willen.”

Topadviseur Wennink positief over coalitieakkoord, maar ‘je moet niet te zuinig zijn’

Peter Wennink, voormalig topman bij ASML, is onder meer positief over het feit dat de energierekening voor bedrijven omlaag gaat, dat er wordt geïnvesteerd in buitenlands talent “waarbij ze wel scherper hadden kunnen kijken naar welke competenties we nu echt nodig hebben” – en dat de partijen willen inzetten op minder regels voor bedrijven.

Toch denkt Wennink dat sommige zaken ambitieuzer hadden gekund. In zijn rapport adviseerde de oud-topman twee fondsen in het leven te roepen: een fonds voor een innovatie-agentschap en een fonds voor een nationale investeringsinstantie. Voor beide trekt het kabinet fors minder geld uit dan Wennink had geadviseerd.

“We zullen de komende vijf tot tien jaar flink de pedalen moeten intrappen om de samenleving in de toekomst betaalbaar te houden. En dat betekent dat je niet te zuinig moet zijn.”

Felle kritiek van vakbonden, maar ook instemming met coalitieakkoord

Hieronder ziet u enkele reacties na publicatie van het coalitieakkoord. We hebben uitsluitend de titels genoemd. Indien u meer informatie wenst, is die via internet op te zoeken.

Vakbond CNV noemt de plannen “onacceptabel, onnodig en oneerlijk”, ziet niets in plannen
Vakbond VNO-NCW is vooral positief
Vakbond FNV is zeer kritisch
Landelijke Cliëntenraad: “Wie doodziek is, krijgt met stress te maken’
Gehandicaptenzorg schrikt van cijfers
Jeugdzorg kan door, ‘blij dat kabinet wil investeren
Zorgverzekeraars Nederland tevreden
Oppositiepartij GroenLinks-PvdA: plannen socialer en groener maken
Oppositiepartij SP reageert: ‘Aanval op beschaving
Partij voor de Dieren wil plannen nog beoordelen, ‘rekening ligt bij alles wat kwetsbaar is’
Dierenbescherming: dierenwelzijn ontbreekt in akkoord
SGP wil kabinet ‘een kans geven’, maar zorgen zijn niet weggenomen
ChristenUnie: coalitie mag beroep op ons doen
BBB: open gesprek, maar geen steun voor ‘slecht beleid’
LTO ziet ‘basis die vertrouwen wekt’, verwacht ook grote impact op boeren
PVV-leider Wilders hekelt ‘vreselijk akkoord’, wil ‘snoeihard oppositie voeren
Forum voor Democratie: coalitie slaat ‘verkeerde richting’ in
Groep-Markuszower ‘best’ geschrokken, reparatiewerk nodig
Ouderenorganisaties waarschuwen, zorginstanties zien opening voor gesprek
Milieuorganisaties teleurgesteld in nieuwe plannen
Woonbond: geen oplossing voor wooncrisis
Politie opgelucht, ruimte voor extra rechercheurs
Coördinator discriminatie en racisme positief: eindelijk beweging
Schiphol blij met voornemen om Lelystad Airport te openen
Boetesyseem voor clubs betaald voetbal
MBO-Raad blij met aandacht voor mbo
Economen missen plan om complex belastingsysteem aan te pakken
Onderwijsbezuinigingen van tafel
Ad Melkert luidt noodklok over forse bezuinigingen op de zorg. ‘Ziekenhuizen dreigen om te vallen.’

(bronnen o.a.: parlement.com, rijksoverheid.nl, nu.nl, bnnvara.nl, ad.nl, volkskrant.nl, bnr.nl, nos.nl, vandaaginside.nl, seniorenjournaal.nl)

Lees meer over: