Denktank: AOW niet langer verbinden aan minimumloon, wel aan cao-lonen – dit zijn de mogelijke gevolgen
Wat stelt de denktank precies voor?
In een nieuw advies pleit het Instituut voor Publieke Economie ervoor om de AOW in de toekomst niet langer automatisch mee te laten stijgen met het minimumloon. In plaats daarvan zou de AOW rechtstreeks gekoppeld moeten worden aan de cao-lonen. Voor u als AOW’er is het belangrijk om te weten dat dit géén besluit of beleidswijziging is, maar een advies dat nog door politiek Den Haag zou moeten worden besproken. In dit artikel zetten we op een rij wat de denktank zegt en wat de mogelijke gevolgen kunnen zijn voor uw AOW.
Waarom de koppeling met het minimumloon ter discussie staat
De AOW stijgt op dit moment automatisch mee met het minimumloon. De denktank noemt die koppeling “onlogisch”, omdat het minimumloon soms om heel andere redenen wordt aangepast dan de AOW. Zo kan het minimumloon bijvoorbeeld extra worden verhoogd om werkende minima beter te ondersteunen of om het toeslagenstelsel minder zwaar te belasten. Volgens de onderzoekers zijn dat redenen die weinig te maken hebben met de situatie van gepensioneerden, en is het daarom niet vanzelfsprekend dat de AOW in zulke gevallen automatisch moet meestijgen.
Voorstel: AOW koppelen aan cao-lonen
De kern van het voorstel is eenvoudig: laat de AOW niet langer bewegen met het minimumloon, maar met de cao-lonen. De cao-loonontwikkeling is de gemiddelde stijging van lonen die werkgevers en werknemers in cao’s afspreken. Deze stijging wordt twee keer per jaar verwerkt in het minimumloon, waardoor de AOW nu índirect meebeweegt. Volgens de denktank zou het logischer en transparanter zijn om die koppeling dírect tot stand te brengen. De AOW zou dan nog steeds regulier stijgen wanneer lonen algemeen toenemen, maar bijzondere verhogingen van het minimumloon zouden geen automatisch effect meer hebben.
Wij vinden dit advies risicovol, omdat de AOW een bestaansinkomen is dat senioren een gegarandeerde financiële basis biedt na een leven lang werken en bijdragen. Het loslaten van de koppeling kan er weliswaar toe leiden dat een kabinet gerichtere keuzes maakt, maar het kan ook politiek verleidelijk zijn om vooral maatregelen te nemen die een bepaalde achterban ten goede komen. De huidige koppeling tussen AOW en minimumloon waarborgt meer dan alleen financiële logica: zij zorgt voor gelijke behandeling van alle generaties en geeft AOW’ers de zekerheid dat hun inkomen meebeweegt wanneer ook het minimumloon stijgt.
Waarom de denktank dit als voordeel ziet
Volgens het rapport kan de overheid met zo’n nieuwe koppeling duidelijker keuzes maken. Bij een extra verhoging van het minimumloon hoeft niet automatisch te worden beslist over een verhoging van de AOW. De denktank schrijft dat de kosten van AOW-verhogingen een belangrijke reden waren waarom eerdere minimumloonverhogingen moeilijk uitvoerbaar bleken. Door de koppeling los te laten, zou het volgens hen mogelijk worden om minimumloon en AOW elk op hun eigen merites te beoordelen. Dit is echter een beleidsafweging die volledig aan de politiek is.
Vanuit AOW.nu zien wij dat de denktank op dit punt te gemakkelijk redeneert. Het lijkt alsof een nieuwe koppeling vooral een technische aanpassing is, maar voor veel AOW’ers draait het om hun belangrijkste bron van inkomen. De AOW is geen beleidsinstrument, maar een bestaansvoorziening waar miljoenen senioren op vertrouwen. Bovendien gaat de denktank eraan voorbij dat cao-lonen niet altijd dezelfde ontwikkeling doormaken als inkomens aan de onderkant van de arbeidsmarkt. Wanneer die lijnen uit elkaar gaan lopen, kan dat voor AOW’ers grote gevolgen hebben. Het voorstel kan in theorie meer beleidsruimte geven, maar in de praktijk verkleint het juist de zekerheid van ouderen, terwijl daar niet of nauwelijks bij wordt stilgestaan. Juist daarom vinden wij dat er meer nuance, zorgvuldigheid en aandacht voor de diversiteit onder AOW’ers nodig is dan het rapport nu laat zien.
AOW’ers over één kam
Opvallend in het advies is dat alle AOW’ers als één groep worden beschouwd. De denktank maakt geen onderscheid tussen AOW’ers met een volledig pensioeninkomen en AOW’ers die grotendeels of volledig van de AOW moeten rondkomen. Vooral voor mensen in die laatste groep kan een verandering in de indexatie van de AOW merkbaar zijn, omdat zij minder financiële ruimte hebben om schommelingen op te vangen. AOW’ers met aanvullend pensioen zullen een dergelijke wijziging waarschijnlijk minder sterk voelen. Het rapport benoemt die verschillen nauwelijks, iets wat voor veel AOW’ers een belangrijk punt kan zijn.
Wat blijft er hetzelfde volgens het voorstel?
Als het advies zou worden gevolgd, blijft één ding overeind: de AOW zou nog steeds twee keer per jaar stijgen met de cao-loonontwikkeling. De denktank benadrukt dat de AOW in dat scenario gewoon meegroeit met de welvaart. Er wordt dus niet voorgesteld om de AOW te bevriezen of te verlagen. Het verschil is vooral dat de hoogte van de AOW niet automatisch meer zou meestijgen wanneer het minimumloon vanwege bijzondere omstandigheden extra wordt verhoogd.
Wat verandert er mogelijk?
Volgens de denktank leidt een directe koppeling aan cao-lonen tot meer beleidsruimte, maar voor AOW’ers betekent het dat incidentele verhogingen van het minimumloon niet langer doorwerken in hun uitkering. Of dit in de toekomst gunstig of ongunstig uitpakt, hangt af van de politieke keuzes en de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. In sommige jaren stijgen cao-lonen harder, in andere jaren is dat het minimumloon. De impact voor u als AOW’er is dus afhankelijk van toekomstige omstandigheden. Op dit moment verandert er niets aan uw AOW.
Hoe nu verder?
Het advies ligt nu bij de politiek. Partijen moeten zelf bepalen of zij dit voorstel kansrijk vinden, of dat de bestaande koppeling tussen AOW en minimumloon moet blijven zoals deze is. Het rapport is daarmee vooral een uitnodiging tot debat, waarbij verschillende belangen tegenover elkaar staan. Voor AOW’ers is het in ieder geval goed om de discussie te volgen, zeker omdat de uitwerking voor verschillende groepen senioren verschillend kan zijn.
Naar het rapport van het Instituut voor Publieke Economie
Lees meer over: